Malbec

Malbec là giống nho đỏ gốc tây nam nước Pháp, cho vang màu tím sẫm gần đen, mùi mận chín, dâu đen, hoa violet, tannin tròn. Tên chuẩn trong danh mục giống nho VIVC là Cot (mã 2889); ở Cahors người ta gọi Côt hoặc Auxerrois, còn thế giới quen gọi Malbec. Ngày nay giống này gắn với Argentina nhiều hơn với Pháp: theo Viện Vang Quốc gia Argentina (INV), năm 2023 nước này có 46.941 ha Malbec, khoảng 22,9% diện tích vườn nho cả nước.

Nguồn gốc

VIVC ghi Cot có nước gốc là Pháp, bố mẹ là Prunelard và Magdeleine Noire des Charentes. Prunelard là giống cổ của vùng Gaillac. Magdeleine Noire des Charentes cũng là mẹ của Merlot, nên Malbec và Merlot là anh em cùng mẹ, theo một nghiên cứu ADN của các nhà di truyền học nho Pháp công bố năm 2009. VIVC ghi nhận gần 200 tên đồng nghĩa của Cot, cho thấy giống này từng được trồng rộng khắp nước Pháp dưới nhiều tên địa phương.

Lưu ý: tên Auxerrois mà Cahors dùng cho Malbec trùng với tên một giống nho trắng khác ở Alsace và Luxembourg (Auxerrois Blanc). Hai giống không liên quan.

Đặc điểm cây và vỏ

Malbec có vỏ dày, nhiều sắc tố, nên vang rất đậm màu. Cây nhạy với sương giá, dễ bị rụng hoa và đậu quả kém khi thời tiết lúc ra hoa xấu, dễ thối khi ẩm. Những nhược điểm này khiến Malbec dần mất chỗ đứng ở Bordeaux ẩm ướt, nhưng lại phát huy ở Mendoza khô, nhiều nắng, đêm lạnh. Ở độ cao lớn, chênh lệch nhiệt ngày đêm giúp nho giữ độ chua và mùi hoa.

Hương vị điển hình

Malbec Argentina có mùi mận chín, dâu đen, anh đào đen, hoa violet, đôi khi sô-cô-la, vani từ gỗ sồi. Vị khô, tannin mềm và tròn, thân vang trung bình đến đậm, độ chua vừa, độ cồn thường 13,5–14,5%. Malbec từ Cahors thì khác: tannin chắc hơn, chua hơn, mùi quả đen pha đất và thảo mộc, màu sẫm đến mức vang Cahors từng được gọi là "vang đen".

Vùng trồng nổi tiếng

Mendoza là trung tâm, với 39.635 ha Malbec năm 2023 theo INV, tức khoảng 84% Malbec cả nước. Hai tiểu vùng nổi tiếng nhất là Luján de Cuyo, vùng trồng Malbec lâu đời, và Valle de Uco ở chân dãy Andes, nơi nhiều vườn nằm trên 1.000 m. San Juan và Salta đứng thứ hai và thứ ba về diện tích. Lịch sử Malbec ở Argentina thường được tính từ ngày 17/4/1853, khi dự án lập trường nông nghiệp Quinta Normal ở Mendoza được trình lên cơ quan lập pháp của tỉnh. Người phụ trách trường là nhà nông học Pháp Michel Aimé Pouget, được Domingo Faustino Sarmiento mời sang, và ông đã đưa các giống nho Pháp, trong đó có Malbec, vào trồng. Từ năm 2011, tổ chức Wines of Argentina lấy ngày 17/4 làm Ngày Malbec Thế giới.

Ở Pháp, Cahors là thủ phủ của giống này. Vang AOC Cahors phải có ít nhất 70% Côt, phần còn lại là Merlot và Tannat. Malbec cũng là một trong các giống được phép ở Bordeaux nhưng chỉ còn chiếm tỉ lệ nhỏ. Ngoài ra Malbec được trồng ở Chile, Mỹ, Úc, Nam Phi.

Phong cách vang

Malbec Argentina thường là vang đơn giống, từ chai uống hằng ngày ủ bồn đến chai cao cấp ủ thùng gỗ sồi Pháp, nhiều chai ghi rõ độ cao hoặc tên tiểu vùng. Malbec cũng được phối với Cabernet Sauvignon, Bonarda hay Merlot. Cahors có cả vang đơn giống lẫn vang phối với Merlot, Tannat. Ở Bordeaux, Malbec chỉ góp vài phần trăm trong vang phối. Vang hồng từ Malbec cũng có nhưng ít.

Ghép món

Ở Argentina, Malbec gắn với asado, thịt bò nướng than. Tannin mềm và quả chín hợp bò nướng, sườn bò, bò bít tết, xúc xích nướng, thịt cừu. Với món Việt, Malbec đi tốt với bò nướng, bò lúc lắc, bò né, bò kho. Malbec Cahors chát hơn nên hợp món nhiều mỡ như vịt, thịt heo quay. Rót ở 16–18 °C trong ly vang đỏ bầu lớn.

Ở Việt Nam

Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn, 251 chai có Malbec trong thành phần, trong đó 139 chai là vang đơn giống. Argentina chiếm 143 chai, hơn một nửa, và 129 chai ghi vùng Mendoza. Pháp có 56 chai: 29 chai là vang Bordeaux phối có chút Malbec, phần lớn số còn lại là vang Cahors của các nhà như Château Lagrezette, Château de Haute Serre, Crocus, dù cột vùng trong dữ liệu chỉ ghi Cahors cho 3 chai. Chile có 19 chai, Úc 14, Mỹ 11. Các tên Argentina hay gặp là Kaiken, Casarena, Argento, Norton, Finca Flichman, Santa Julia. Độ cồn phổ biến 13,5–14,5%.

Vì thế, khi người Việt nói "vang Malbec" thì gần như là đang nói về vang đỏ Argentina. Khi đọc nhãn Argentina, ngoài tên giống, nên chú ý tên tiểu vùng (Luján de Cuyo, Valle de Uco, Tupungato) và đôi khi độ cao vườn nho ghi bằng mét. Nhãn Cahors thường ghi "Cahors" lớn hơn tên giống; muốn biết tỉ lệ Malbec thì xem nhãn phụ.

Câu hỏi thường gặp

Malbec là vang của nước nào?

Gốc Pháp, cụ thể là tây nam nước Pháp quanh Cahors, nhưng hiện trồng nhiều nhất và nổi tiếng nhất ở Argentina.

Malbec có giống Merlot không?

Hai giống là anh em cùng mẹ. Malbec màu đậm hơn, mùi violet và mận đen rõ hơn; Merlot mềm, mùi mận đỏ và anh đào hơn.

Malbec có chát không?

Malbec Argentina thường mềm, ít chát hơn Cabernet Sauvignon. Malbec Cahors chát hơn rõ.

Malbec để được bao lâu?

Phần lớn chai phổ thông nên uống trong 3–5 năm. Chai cao cấp từ vườn trên cao hoặc Cahors tốt có thể để 10–15 năm.

Malbec là ví dụ hiếm hoi về một giống nho thành danh ở quê mới hơn quê cũ. Muốn hiểu giống này, nên nếm một chai Mendoza bên cạnh một chai Cahors: cùng giống, nhưng khí hậu và cách làm khác nhau cho hai loại vang khác hẳn.