Thung lũng Loire

Thung lũng Loire (Val de Loire) là vùng vang trải dọc sông Loire, con sông dài nhất nước Pháp, từ cửa sông gần Nantes trên bờ Đại Tây Dương ngược lên tới Sancerre ở miền trung. Theo liên hiệp ngành InterLoire, vùng làm ra khoảng 2 triệu hl vang mỗi năm (trung bình 2019–2023), đứng đầu nước Pháp về vang trắng AOP, thứ hai về vang hồng AOP (sau Provence) và vang sủi AOP (sau Champagne). Loire nổi tiếng với vang trắng chua tươi từ Sauvignon Blanc, Chenin Blanc, Melon de Bourgogne, và vang đỏ nhẹ từ Cabernet Franc.

Khí hậu và thổ nhưỡng

Vùng dài nên khí hậu đổi dần từ tây sang đông. Gần biển, quanh Nantes, khí hậu hải dương ẩm và ôn hoà. Càng vào sâu càng mang tính lục địa: mùa hè ấm hơn, mùa đông lạnh hơn, sương giá mùa xuân là nỗi lo thường trực. Nhìn chung Loire là vùng mát, nho giữ được độ chua cao, nên vang Loire thường ít cồn và tươi.

Thổ nhưỡng thay đổi theo từng đoạn sông. Pays Nantais có đá phiến, đá gneiss và granit. Anjou nằm ở rìa khối núi cổ Armorique với đá phiến sẫm màu, trong khi Saumur và Touraine là đá vôi trắng mềm gọi là tuffeau, loại đá người ta đục làm hầm rượu và xây các lâu đài nổi tiếng của vùng. Sancerre và Pouilly có đá vôi Kimmeridgian, đất đá lửa (silex) và đất sét. Đoạn thung lũng giữa Sully-sur-Loire và Chalonnes được UNESCO công nhận là di sản thế giới năm 2000.

Tên gọi con

Loire thường được chia thành bốn tiểu vùng từ tây sang đông. Pays Nantais gần biển là đất của Muscadet, trong đó Muscadet Sèvre et Maine lớn nhất. Anjou-Saumur có vang trắng khô Savennières, vang ngọt Coteaux du Layon, Quarts de Chaume, Bonnezeaux, vang đỏ Saumur-Champigny và vang hồng Rosé d'Anjou, Cabernet d'Anjou. Touraine quanh Tours có Vouvray và Montlouis-sur-Loire từ Chenin, vang đỏ Chinon, Bourgueil, Saint-Nicolas-de-Bourgueil. Centre-Loire ở thượng nguồn có Sancerre, Pouilly-Fumé, Menetou-Salon, Quincy, Reuilly.

Phủ lên cả lưu vực còn có Crémant de Loire cho vang sủi, AOC Rosé de Loire và IGP Val de Loire. Saumur và Vouvray cũng làm nhiều vang sủi theo phương pháp truyền thống.

Giống nho

Sauvignon Blanc là giống của Sancerre và Pouilly-Fumé, cho vang khô mùi bưởi, chanh, cỏ xanh, đôi khi có nét khoáng như đá lửa. Chenin Blanc là giống đa năng nhất của Loire: cùng một giống làm được vang khô (sec), hơi ngọt (demi-sec), ngọt (moelleux) và vang sủi. Ở Coteaux du Layon và Quarts de Chaume, nấm quý botrytis làm nho teo lại, cho vang ngọt giữ được rất lâu nhờ độ chua cao. Melon de Bourgogne chỉ làm Muscadet, vang khô nhẹ, thường được để trên cặn men (sur lie) qua mùa đông, nhãn ghi "sur lie".

Cabernet Franc là giống đỏ chính ở Chinon, Bourgueil, Saumur-Champigny, cho vang đỏ vừa người, mùi mâm xôi, ớt chuông, bút chì. Sancerre đỏ và hồng làm từ Pinot Noir. Gamay, Grolleau, Côt (Malbec) cũng có mặt ở Touraine và Anjou.

Phân hạng

Loire không có bảng xếp hạng château kiểu Bordeaux. Thứ bậc nằm ở tên gọi: AOC cấp vùng, AOC tiểu vùng, rồi các tên gọi làng hẹp. Từ năm 2011, vang ngọt Quarts de Chaume được ghi thêm chữ "Grand Cru" trên nhãn (nghị định 2011-1614). Có tên gọi chỉ gồm một cơ sở: Coulée de Serrant, khoảng 7 ha trong vùng Savennières, do Nicolas Joly làm vang.

Tên tuổi nổi tiếng

Ở Pouilly-Fumé, Didier Dagueneau nổi tiếng với chai Silex. Sancerre có Henri Bourgeois, Pascal Jolivet, Lucien Crochet, Château de Sancerre. Domaine Huet là cái tên kinh điển của Vouvray. Nicolas Joly làm Coulée de Serrant theo canh tác sinh học (biodynamie). Ở Saumur, Clos Rougeard được giới sưu tầm săn tìm, còn Chinon có Charles Joguet, Olga Raffault.

Cách đọc nhãn vang Loire

Nhãn thường ghi tên gọi mà không ghi giống nho. Cần nhớ quy ước: Sancerre, Pouilly-Fumé trắng là Sauvignon Blanc; Vouvray, Savennières là Chenin Blanc; Chinon, Bourgueil, Saumur-Champigny là Cabernet Franc; Muscadet là Melon de Bourgogne. Đừng nhầm Pouilly-Fumé (Loire, Sauvignon Blanc) với Pouilly-Fuissé (Bourgogne, Chardonnay). Với Chenin, hãy tìm chữ sec, demi-sec, moelleux hoặc doux để biết độ ngọt; chữ "pétillant" hoặc "mousseux" chỉ vang có bọt.

Vang Loire ở Việt Nam

Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn có 118 chai vang Loire: 71 vang trắng, 42 vang đỏ, 3 vang sủi, 1 vang ngọt, 1 vang hồng. Sauvignon Blanc có trong 46 chai, Cabernet Franc 21, Chenin Blanc 19, Pinot Noir 12, Melon de Bourgogne 6. Đếm theo tên trên nhãn, Sancerre áp đảo với 42 chai, kế đến Saumur 19, Vouvray 10, Pouilly-Fumé 9, Chinon 7. Như vậy vang Loire ở Việt Nam chủ yếu là Sancerre trắng; vang ngọt Anjou và Muscadet còn rất ít.

Thưởng thức

Vang trắng Loire nên uống lạnh khoảng 8–10°C. Muscadet hợp hàu sống, nghêu hấp, ốc luộc. Sancerre hợp phô mai dê, gỏi cuốn, cá hấp gừng hành. Vouvray demi-sec đi được với món có chút ngọt cay như gà xào sả ớt. Cabernet Franc Loire nên để mát hơn vang đỏ thường, khoảng 14–16°C, hợp thịt heo quay, vịt, pa-tê.

Câu hỏi thường gặp

Sancerre là giống nho hay vùng?

Là tên gọi một vùng nhỏ ở thượng nguồn Loire. Sancerre trắng làm từ Sauvignon Blanc, Sancerre đỏ và hồng làm từ Pinot Noir.

Vouvray là vang ngọt hay khô?

Cả hai. Vouvray làm từ Chenin Blanc với nhiều mức ngọt, từ sec tới moelleux, và cả vang sủi. Xem chữ trên nhãn để biết.

Vang Loire có để lâu được không?

Phần lớn uống trẻ. Ngoại lệ là Chenin Blanc từ Vouvray, Savennières và vang ngọt Coteaux du Layon, Quarts de Chaume, có thể giữ hàng chục năm.

Muscadet có liên quan tới giống Muscat không?

Không. Muscadet làm từ Melon de Bourgogne, vang khô, không có mùi thơm nho kiểu Muscat.

Loire là vùng của độ chua và sự đa dạng. Ở đây tên gọi thay cho tên giống nho, và chỉ cần nhớ bốn giống chính là đọc được phần lớn nhãn vang của vùng.