Mendoza
Mendoza là tỉnh trồng nho lớn nhất Argentina, nằm dưới chân dãy Andes ở miền tây, sát biên giới Chile. Theo Viện Vang Quốc gia Argentina (INV), cuối năm 2024 cả nước có 199.946 ha nho, trong đó 71,4% nằm ở Mendoza. Vùng nổi tiếng nhất với Malbec, giống nho gốc Pháp đã thành biểu tượng của vang Argentina. Vườn nho Mendoza thuộc nhóm cao nhất thế giới, nhiều nơi trên 1.000 m so với mực nước biển.
Khí hậu và thổ nhưỡng
Mendoza là vùng bán sa mạc. Dãy Andes chặn hơi ẩm từ Thái Bình Dương, nên lượng mưa trung bình chỉ khoảng 200 mm mỗi năm. Nho sống nhờ tưới: nước tuyết tan từ Andes chảy qua các sông Mendoza, Tunuyán, Diamante, Atuel được dẫn vào vườn qua hệ thống kênh mương. Nắng nhiều, không khí khô nên ít nấm bệnh. Độ cao bù lại cái nóng: lên cao thì đêm lạnh hơn, nho giữ độ chua và vỏ dày, màu đậm.
Hai mối nguy lớn là mưa đá vào mùa hè, khiến nhiều vườn phải che lưới, và gió Zonda khô nóng thổi từ Andes xuống. Đất phần lớn là phù sa trẻ do sông bồi: cát, sỏi, đá cuội, ít chất hữu cơ, thoát nước tốt. Ở Valle de Uco có nhiều nơi đất đá vôi và đá cuội phủ cặn vôi.
Tên gọi con
Argentina dùng hệ thống chỉ dẫn địa lý (IG) và tên gọi xuất xứ có kiểm soát (DOC) theo Luật 25.163. Mendoza có các IG theo từng departamento và các vùng gộp. Khu "Primera Zona" gần thành phố Mendoza gồm Luján de Cuyo và Maipú, vùng trồng Malbec lâu đời, thấp hơn Valle de Uco. Năm 2005, DOC Luján de Cuyo được công nhận, quy định chặt hơn về giống và năng suất.
Valle de Uco, IG từ năm 2002, gồm ba departamento Tupungato, Tunuyán và San Carlos, cao hơn và mát hơn, phần lớn vườn nằm trên 900 m. Đây là khu phát triển mạnh nhất hai thập niên qua, với các tên như Gualtallary, Paraje Altamira, Vista Flores. Phía đông, các departamento San Martín, Rivadavia, Junín thấp và nóng hơn, làm phần lớn sản lượng vang phổ thông. Phía nam có San Rafael, với DOC San Rafael, và General Alvear.
Giống nho
Năm 2024 Malbec chiếm 23,5% diện tích nho cả nước, khoảng 47.000 ha, và phần lớn số đó nằm ở Mendoza (theo INV, Mendoza có 39.856 ha Malbec năm 2024, khoảng 85% diện tích giống này). Malbec ở Mendoza cho vang màu tím sẫm, mùi mận, việt quất, hoa violet, tannin mềm hơn Malbec ở Cahors. Malbec vùng cao Valle de Uco thường tươi và có nhiều mùi hoa hơn Malbec vùng thấp.
Các giống đỏ khác gồm Bonarda, Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc (đang được chú ý ở Uco), Syrah, Tempranillo. Giống trắng có Chardonnay ở vùng cao, Torrontés thơm hoa, Sémillon lâu đời. Nhóm nho Criolla và Cereza vỏ hồng vẫn chiếm nhiều diện tích, chủ yếu làm vang đóng hộp giấy và nước nho cô đặc.
Tên tuổi nổi tiếng
Catena Zapata là nhà tiên phong trồng nho vùng cao, với ruộng Adrianna ở Gualtallary. Zuccardi nổi tiếng ở Valle de Uco. Norton (thành lập năm 1895) và Trapiche là các nhà lớn lâu đời. Achával-Ferrer, Salentein, Susana Balbo, Kaiken (của nhà vang Chile Montes), cùng các dự án có vốn Pháp như Clos de los Siete và Cheval des Andes cũng thuộc nhóm được biết rộng rãi.
Cách đọc nhãn vang Mendoza
Nhãn thường ghi giống nho (ví dụ Malbec), tên IG như "Mendoza", "Valle de Uco", "Luján de Cuyo", và nhiều chai ghi thêm độ cao vườn nho bằng mét. Tên vùng càng hẹp, như tên một departamento hoặc một khu như Gualtallary, thì nho càng tập trung ở một nơi. Chữ "Reserva" trên vang Argentina không mang nghĩa giống thang ủ của Rioja; tên dòng sản phẩm của từng nhà thường cho biết nhiều hơn.
Vang Mendoza ở Việt Nam
Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn có 260 chai vang Argentina, trong đó 230 chai ghi vùng Mendoza: 173 vang đỏ, 56 vang trắng, 1 vang hồng. Malbec có trong 132 chai, Cabernet Sauvignon 48, Chardonnay 33, Cabernet Franc 14, Torrontés 12. Trong 229 chai có ghi độ cồn, 116 chai từ 14% trở lên. Các nhà có nhiều mã nhất là Norton (18), Kaiken (17), Finca Flichman (11), Casarena (10), Salentein (9); tên Catena xuất hiện trên 15 chai. Mendoza chiếm gần chín phần mười số chai vang Argentina trong dữ liệu này, cao hơn cả tỉ lệ 71% diện tích nho của tỉnh. Bối cảnh chung về vang Argentina có ở trang vang Argentina.
Thưởng thức
Malbec nên uống ở 16–18°C, ly vang đỏ cỡ lớn. Ở Argentina, Malbec gần như mặc định đi với thịt bò nướng asado; ở Việt Nam hợp bò nướng, bò lúc lắc, sườn nướng, các món có nước sốt tiêu đen. Torrontés nên uống lạnh 8–10°C, hợp món có rau thơm, gỏi, món Thái.
Câu hỏi thường gặp
Malbec Argentina khác Malbec Pháp ra sao?
Malbec gốc ở Cahors (tây nam Pháp), nơi vang thường chát và sẫm hơn. Malbec Mendoza nhờ nắng và độ cao cho vang quả chín, mềm tannin, dễ uống sớm.
Vì sao vang Mendoza hay ghi độ cao?
Vì độ cao ảnh hưởng trực tiếp tới nhiệt độ đêm, độ chua và độ đậm của vang. Vườn càng cao thường càng mát.
Valle de Uco là gì?
Là vùng cao ở phía tây nam thành phố Mendoza, gồm Tupungato, Tunuyán và San Carlos, nơi có nhiều vang Malbec và Chardonnay cao cấp.
Mendoza có liên quan tới Rioja?
Không. Argentina có tỉnh La Rioja trùng tên với vùng Rioja của Tây Ban Nha, còn Mendoza là một tỉnh khác.
Mendoza là ví dụ hiếm của một vùng vang lớn làm ra từ sa mạc. Nước tuyết Andes, nắng gắt và độ cao đã biến một giống nho phụ của Bordeaux thành biểu tượng của cả một quốc gia.