Rượu Vodka

Vodka là rượu mạnh làm từ cồn nông nghiệp (thường từ ngũ cốc hoặc khoai tây) được chưng cất và xử lý để giảm bớt mùi vị của nguyên liệu, cho rượu trong, gần như trung tính. Theo Quy định 2019/787 của EU, vodka đóng chai từ 37,5% vol, không được tạo màu và chứa tối đa 8 g đường mỗi lít; ở Mỹ mức tối thiểu là 40%. Khác gin dùng cùng loại cồn nhưng tạo hương bách xù, vodka giữ vị sạch; khác whisky, vodka không ủ gỗ.

Cách làm và quy định

Nguyên liệu lên men có thể là lúa mạch đen, lúa mì, khoai tây, ngô, mía, nho hay bất kỳ nông sản nào có đường hoặc tinh bột. Dịch lên men được cất nhiều lần hoặc cất cột đến khi đạt cồn rất cao, sau đó pha nước và thường lọc qua than hoạt tính. Luật EU yêu cầu cồn dùng làm vodka có methanol không quá 10 g/hl cồn nguyên chất, chặt hơn mức chung của cồn nông nghiệp.

EU còn có quy định ghi nhãn đáng chú ý: vodka không làm hoàn toàn từ khoai tây hoặc ngũ cốc phải ghi rõ "làm từ…" kèm tên nguyên liệu, đặt cùng tầm nhìn với chữ vodka. Vì vậy vodka từ nho hay từ mía bán ở châu Âu luôn có dòng chữ này. Ở Mỹ, 27 CFR 5.142 xếp vodka vào nhóm rượu trung tính, cất từ 95% cồn trở lên, được thêm tối đa 2 g/l đường và 1 g/l axit citric, không được ủ trong thùng gỗ (trừ trường hợp bottled-in-bond dùng thùng tráng parafin).

"Trung tính" không có nghĩa là các chai giống hệt nhau. Vodka lúa mạch đen thường có vị cay nhẹ, vodka lúa mì mềm và hơi ngọt, vodka khoai tây đầy và béo hơn. Khác biệt nằm ở cảm giác trong miệng nhiều hơn ở mùi.

Các loại vodka

Vodka có hương là loại riêng trong luật EU (mục 31), được thêm hương, màu và đường. Ví dụ nổi tiếng là Żubrówka, vodka cỏ bò rừng vùng Podlasie, Ba Lan, có một cọng cỏ trong mỗi chai.

Các nước "vành đai vodka" đều đăng ký chỉ dẫn địa lý với EU. Polska Wódka chỉ được làm từ lúa mạch đen, lúa mì, đại mạch, yến mạch, triticale hoặc khoai tây trồng tại Ba Lan. Ngoài ra có vodka Thụy Điển, vodka Phần Lan, vodka Estonia, vodka Na Uy và vodka Lithuania nguyên bản. Vodka Nga hiện chưa có chỉ dẫn địa lý được EU đăng ký trong sổ eAmbrosia.

Hãng tiêu biểu

Absolut làm tại Åhus, miền nam Thụy Điển, từ lúa mì địa phương. Smirnoff là thương hiệu vodka gốc Nga, nay thuộc Diageo và sản xuất ở nhiều nước. Finlandia của Phần Lan làm từ lúa mạch sáu hàng. Belvedere của Ba Lan làm từ lúa mạch đen, Grey Goose của Pháp từ lúa mì, Cîroc của Pháp từ nho; Beluga là thương hiệu cao cấp của Nga. Danzka là vodka Đan Mạch đựng trong chai nhôm.

Ở Việt Nam

Người Việt quen với vodka qua các chai trong nước như Vodka Hà Nội, và qua quầy bar với Absolut, Smirnoff. Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn có 101 mã vodka. Thụy Điển dẫn đầu với 21 mã (chủ yếu Absolut), Mỹ 19, Pháp 10, Ba Lan, Nga và Đan Mạch mỗi nước 8, Việt Nam 4. Gần một nửa (47 mã) là vodka có hương.

Absolut có 20 mã, Smirnoff 9, Danzka 8, Beluga và Cîroc mỗi hãng 6, Grey Goose 4. Phần lớn chai ở 40% (68 mã), 10 mã ở 37,5%, và vài chai ở 30–35%, thấp hơn mức sàn 37,5% của EU. Khi đọc nhãn, nên xem nguyên liệu (lúa mạch đen, lúa mì, khoai tây, nho…), nước sản xuất và nồng độ. Chai nhập khẩu chính ngạch có nhãn phụ tiếng Việt và tem điện tử rượu nhập khẩu.

Thưởng thức

Ở Ba Lan và Nga, vodka uống lạnh, nguyên chất, trong ly nhỏ, đi cùng đồ nhắm: dưa chuột muối, cá trích, bánh mì đen, trứng cá. Có thể để chai trong ngăn đá vì rượu 40% không đông ở nhiệt độ tủ gia đình. Trong pha chế, vodka là nền của Moscow Mule, Bloody Mary, Cosmopolitan, Screwdriver. Với món Việt, vodka lạnh hợp gỏi cá, đồ nướng, món chua.

Câu hỏi thường gặp

Vodka làm từ gì?

Từ bất kỳ nông sản lên men nào, phổ biến nhất là ngũ cốc và khoai tây. Ở EU, nếu dùng nguyên liệu khác thì nhãn phải ghi "làm từ…".

Vodka có hết hạn không?

Chai chưa mở giữ được lâu dài. Chai đã mở vẫn uống được rất lâu vì vodka gần như không có hợp chất hương dễ biến đổi.

Vodka bao nhiêu độ?

Tối thiểu 37,5% ở EU và 40% ở Mỹ; phổ biến nhất là 40%.

Vodka đắt và rẻ khác nhau ở đâu?

Ở nguyên liệu, số lần cất, cách lọc và nước pha. Khác biệt thể hiện rõ khi uống nguyên lạnh, ít rõ khi pha cocktail.

Vodka được định nghĩa bằng sự tinh khiết, nên nguyên liệu và nơi làm là điều nên đọc đầu tiên trên nhãn. Chỉ dẫn địa lý như Polska Wódka cho biết rượu còn giữ gắn bó với nông sản của vùng.