Phân biệt rượu thật, rượu giả

Rượu giả là rượu mang nhãn hiệu, bao bì của một sản phẩm khác, rượu thật bị rút ra thay bằng rượu rẻ hơn, hoặc rượu pha từ cồn không rõ nguồn gốc. Với rượu ngoại ở Việt Nam, ba điểm kiểm tra cơ bản là: tem điện tử nhập khẩu còn nguyên và tra cứu khớp với chai (Thông tư 93/2026/TT-BTC), nhãn phụ tiếng Việt ghi rõ doanh nghiệp nhập khẩu (Nghị định 37/2026/NĐ-CP), và nguồn hàng từ đơn vị có giấy phép kinh doanh rượu, có hoá đơn. Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 44/2019/QH14 cấm kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển rượu bia giả, nhập lậu, kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc (khoản 12 Điều 5).

Vì sao phải để ý

Thiệt hại về tiền chỉ là một phần. Rượu pha từ cồn công nghiệp có thể chứa methanol, chất gây ngộ độc nặng: tổn thương thần kinh thị giác, có thể dẫn tới mù và tử vong. Ở Việt Nam, nguy cơ này gắn chủ yếu với rượu trắng không nhãn, rượu pha cồn trôi nổi. Rượu ngoại giả thường gặp hơn ở dạng rượu rẻ đổ vào chai thương hiệu đắt tiền, rủi ro sức khoẻ thấp hơn nhưng vẫn là hàng giả.

Sản xuất, buôn bán rượu giả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 193 Bộ luật Hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, vì rượu là thực phẩm.

Kiểm tra tem

Rượu nhập khẩu đưa ra thị trường phải có tem điện tử do Cục Hải quan phát hành. Tem dán vắt qua miệng chai, rách khi mở nắp, có số seri và mã QR. Kiểm tra theo thứ tự: tem còn nguyên, không rách, không có dấu bóc ra dán lại; quét mã QR hoặc tra số seri trên Cổng thông tin điện tử Cục Hải quan; so tên sản phẩm, dung tích và mã số thuế doanh nghiệp nhập khẩu trên kết quả với chai đang cầm. Tem rượu nhập khẩu có hai loại theo độ cồn, dưới 30 độ và từ 30 độ trở lên, nên tem của nhóm dưới 30 độ trên chai whisky 40 độ là dấu hiệu bất thường.

Tem thật chưa chắc rượu trong chai thật, vì kẻ gian có thể đổ rượu khác vào chai có tem còn nguyên rồi dán lại nắp. Ngược lại, chai không có tem gần như chắc chắn không đi qua kênh nhập khẩu chính ngạch.

Kiểm tra nhãn và bao bì

Nhãn phụ tiếng Việt phải có tên, địa chỉ doanh nghiệp nhập khẩu, xuất xứ, độ cồn, dung tích. Tên doanh nghiệp trên nhãn phụ nên khớp với kết quả tra tem; độ cồn và dung tích trên nhãn phụ phải khớp nhãn gốc. Nhãn gốc in sắc nét, căn đều, không lem; chữ nổi, dập chìm, hoa văn đúng như ảnh trên trang chính thức của hãng.

Nhiều hãng rượu mạnh in hoặc khắc mã lô (lot code) trên thân chai, trên nhãn và trên hộp. Mã lô ở ba chỗ phải trùng nhau. Nắp, seal, màng co phải liền, không có vết cắt, vết keo. Với chai vang, nút bần bị đẩy lồi hay rượu rỉ quanh cổ chai là dấu hiệu bảo quản kém, chưa chắc là giả, nhưng nên hỏi lại nơi bán. Chai rỗng của các thương hiệu đắt tiền bị gom lại để đóng rượu khác là chuyện có thật, nên vỏ chai, hộp đẹp không chứng minh được gì.

Kiểm tra nguồn hàng

Kinh doanh rượu ở Việt Nam là ngành có điều kiện theo Nghị định 105/2017/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 17/2020/NĐ-CP): phân phối, bán buôn, bán lẻ rượu từ 5,5 độ đều cần giấy phép tương ứng. Đơn vị bán hợp pháp xuất được hoá đơn điện tử, nêu được doanh nghiệp nhập khẩu và thường sẵn sàng cho xem chứng từ lô hàng. Rượu ngoại không tem, không nhãn phụ, chào hàng với mức thấp bất thường so với mặt bằng chung, hoặc giao trong túi không hoá đơn, là những dấu hiệu nên tránh.

Rượu thủ công trong nước cũng phải có giấy phép sản xuất khi sản xuất để bán. Rượu trắng đựng can, chai nhựa không nhãn, không rõ nơi nấu là nhóm có rủi ro methanol cao nhất.

Ở Việt Nam

Người Việt hay gọi hàng không qua hải quan là "hàng xách tay" hoặc "hàng không tem". Rượu ngoại chiếm gần như toàn bộ thị trường rượu nhập: trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn, chỉ 61 mã làm tại Việt Nam; 2.169 mã có độ cồn từ 30 độ trở lên, riêng hàng từ Scotland có 1.133 mã. Nhóm rượu mạnh đắt tiền, nhất là dịp Tết khi nhu cầu quà biếu tăng, là nhóm nên kiểm tra kỹ nhất.

Gặp rượu nghi giả, người tiêu dùng có thể báo cơ quan quản lý thị trường hoặc công an nơi gần nhất, giữ lại chai, hoá đơn và ảnh tem làm bằng chứng. Nếu sau khi uống thấy nhìn mờ, đau đầu dữ dội, buồn nôn, khó thở, cần đến cơ sở y tế ngay và báo đã uống rượu gì.

Câu hỏi thường gặp

Quét mã QR ra đúng sản phẩm thì rượu chắc chắn thật?

Chưa chắc. Tem đúng chỉ chứng minh chai đó đi qua hải quan. Nắp, seal, mã lô và nguồn hàng cũng cần khớp.

Rượu xách tay có phải rượu giả?

Không nhất thiết, nhưng rượu không tem, không nhãn phụ không được phép kinh doanh và không ai chịu trách nhiệm về chất lượng ở Việt Nam.

Ngửi, nếm có phân biệt được rượu giả không?

Chỉ với người đã quen sản phẩm thật, và không phát hiện được methanol. Methanol không phân biệt được bằng mùi vị thông thường.

Rượu đã mở có biết thật giả không?

Khó. Tem đã rách thì chỉ còn đối chiếu được mã lô và nguồn hàng, nên giữ hoá đơn và hộp cho tới khi dùng hết.

Không có dấu hiệu đơn lẻ nào đủ để kết luận một chai rượu thật. Tem, nhãn phụ, bao bì và nguồn hàng cùng khớp thì khả năng gặp hàng giả mới thực sự thấp.