Bia Trappist (nhãn Authentic Trappist Product)

Bia Trappist là bia do các tu viện dòng Xitô Nhặt Phép (Trappist) nấu. Riêng chữ chứng nhận "Authentic Trappist Product" (ATP) là nhãn do Hiệp hội Trappist Quốc tế (International Trappist Association, ITA) cấp, chỉ cho bia nấu trong hoặc sát tu viện, dưới sự giám sát của tu sĩ, với lợi nhuận dành cho cộng đồng tu viện và việc từ thiện. Theo danh sách của ITA hiện nay, chỉ còn 8 tu viện có bia mang nhãn này: 5 ở Bỉ, 1 ở Hà Lan, 1 ở Ý và 1 ở Anh. Trappist là nhãn chứng nhận nguồn gốc, không phải một kiểu bia.

Nhãn ATP được cấp thế nào

ITA được thành lập năm 1998 để người tiêu dùng phân biệt rõ sản phẩm thật sự của các tu viện Trappist. Theo ITA, mọi sản phẩm do một cộng đồng Trappist làm ra đều là sản phẩm Trappist, còn nhãn ATP là chứng nhận bổ sung, chỉ tu viện thành viên mới được xin. Nhãn được cấp sau khi kiểm tra và hội đồng của hiệp hội bỏ phiếu, mỗi giấy phép có hiệu lực 5 năm.

Ba điều kiện của nhãn ATP là:

• Sản phẩm được làm ngay trong khuôn viên hoặc sát tu viện.
• Việc sản xuất do các tu sĩ hoặc nữ tu giám sát.
• Lợi nhuận dùng cho nhu cầu của cộng đồng tu viện, cho tình tương trợ giữa các tu viện Trappist, hoặc cho các dự án phát triển và từ thiện.

Nhãn ATP không chỉ dành cho bia; danh sách của ITA có cả các sản phẩm khác của tu viện.

Tám tu viện đang có bia mang nhãn ATP

Hai cái tên mới nhất là Tre Fontane và Tynt Meadow. Tu viện Tre Fontane ở Roma được cấp nhãn ATP cho bia ngày 4/5/2015; bia đầu tiên là một tripel 8,5% vol nấu có lá bạch đàn, loại cây các tu sĩ trồng quanh tu viện từ thế kỷ 19. Tynt Meadow ra mắt năm 2018, là bia Trappist đầu tiên của nước Anh, một loại ale sẫm màu 7,4% vol nấu bằng lúa mạch, hoa bia và men của Anh.

Những nhà đã mất nhãn

Danh sách ATP thay đổi khi cộng đồng tu sĩ thu hẹp. Achel ở Bỉ mất quyền dùng logo vào tháng 1/2021, khi những tu sĩ cuối cùng rời tu viện; bia vẫn được nấu tại chỗ nhưng không còn ghi nhãn ATP. Nhà máy bia của tu viện Spencer ở Massachusetts, bia Trappist duy nhất của Mỹ, ngừng hoạt động năm 2022 vì các tu sĩ thấy việc nấu bia không còn khả thi về kinh doanh. Nhà máy bia của tu viện Engelszell ở Áo đóng cửa cuối năm 2024. Năm 2025, tu viện Maria Toevlucht ở Zundert, Hà Lan, xin đóng cửa vì chỉ còn sáu tu sĩ, và bia Zundert mất nhãn ATP, đưa số bia Trappist có nhãn từ 9 xuống 8.

Bia Trappist khác bia tu viện

Bia "abbey" (bia tu viện) như Leffe, Affligem, St. Bernardus mang tên hoặc công thức gắn với một tu viện nhưng do hãng thương mại nấu, nên không được dùng nhãn ATP. Về kiểu bia, cả hai nhóm thường nấu cùng các kiểu ale tu viện theo BJCP như Dubbel, Tripel, Belgian Dark Strong Ale.

Ở Việt Nam

Người Việt thường gọi chung là "bia Trappist" hoặc "bia tu viện" mà không phân biệt. Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn có 12 mã bia mang nhãn ATP từ ba tu viện. Chimay có 6 mã, từ Dorée 4,8% vol, Rouge và Première 7%, Triple 8% đến Bleue và Grande Réserve 9%. La Trappe có 4 mã: Witte 5,5%, Blond 6,5%, Tripel 8% và Quadrupel 10%. Rochefort có 2 mã, số 8 (9,2%) và số 10 (11,3%). Westmalle, Orval, Westvleteren, Tre Fontane và Tynt Meadow chưa có mã nào. Leffe và Affligem có trong dữ liệu là bia tu viện kiểu thương mại, không có nhãn ATP.

Khi đọc nhãn, hãy tìm logo lục giác ghi "Authentic Trappist Product". Chữ "Trappist" đơn thuần, hình ảnh tu sĩ hay tên thánh trên nhãn không đủ để kết luận bia có chứng nhận.

Thưởng thức

Nhiều bia Trappist được ủ thêm men trong chai, nên có cặn mỏng ở đáy. Rót nghiêng ly và chừa lại chút cặn nếu muốn bia trong. Bia vàng nhẹ uống lạnh, còn dubbel, quadrupel và các bia sẫm mạnh nên để mát hơn để mùi malt và trái cây khô mở ra. Ly chén chân cao hoặc ly tulip hợp với hầu hết các loại. Bia Trappist hợp phô mai rửa vỏ, thịt hầm, sô-cô-la đen.

Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu bia Trappist có nhãn ATP?

Theo danh sách của ITA hiện nay là 8: Chimay, Orval, Rochefort, Westmalle, Westvleteren, La Trappe, Tre Fontane và Tynt Meadow.

Achel còn là bia Trappist không?

Bia vẫn được nấu tại tu viện cũ nhưng đã mất nhãn ATP từ năm 2021, khi không còn cộng đồng tu sĩ sống ở đó.

Trappist có phải một kiểu bia?

Không. Đó là chứng nhận nguồn gốc. Mỗi tu viện nấu kiểu bia riêng, từ bia vàng nhẹ đến bia sẫm trên 11% vol.

Leffe có phải bia Trappist?

Không. Leffe là bia tu viện kiểu thương mại, không mang nhãn ATP.

Bia Trappist ngày càng hiếm vì số tu sĩ giảm dần, và danh sách ATP đã mất bốn tên chỉ trong vài năm. Logo lục giác trên chai là cách chắc chắn nhất để biết bia thật sự do một tu viện Trappist đang hoạt động làm ra.