Phân loại theo thời gian ủ của Rioja

Rioja phân loại vang theo hai trục do Hội đồng quản lý tên gọi DOCa Rioja (Consejo Regulador) quy định. Trục thứ nhất là thời gian ủ: Crianza, Reserva và Gran Reserva, mỗi bậc có số tháng tối thiểu trong thùng gỗ sồi và trong chai. Trục thứ hai là nguồn gốc địa lý, thêm vào bản đặc tả năm 2018: vang tiểu vùng (vino de zona), vang làng (vino de municipio) và vang từ một ruộng nho đơn lẻ (viñedo singular). Hai trục độc lập với nhau, nên một chai có thể vừa là Reserva vừa là vang của một làng.

Thang thời gian ủ

Theo bản đặc tả tên gọi Rioja nộp cho EU, việc ủ phải diễn ra trong nhà vang có tên trong sổ đăng ký các cơ sở ủ vang, bằng hệ thống truyền thống kết hợp thùng gỗ sồi khoảng 225 lít và chai. Số tháng tối thiểu như sau:

Vang Reserva và Gran Reserva còn phải đạt độ cồn thực tế tối thiểu 12% vol với vang đỏ, 11% vol với vang trắng và hồng. Khi nhãn ghi một trong ba bậc này, niên vụ là thông tin bắt buộc. Nếu nhãn nhắc đến thùng gỗ hay gỗ sồi, phải ghi cả thời gian ủ trong gỗ tính bằng tháng hoặc năm.

Vang không ghi bậc nào thuộc nhóm genérico, không có yêu cầu ủ tối thiểu. Trước đây nhóm này hay được gọi là joven. Nhiều vang genérico vẫn có qua gỗ, nhưng không được dùng ba chữ Crianza, Reserva, Gran Reserva.

Vang sủi Rioja có thang riêng tính từ lúc đóng chai lên men lần hai đến lúc tháo cặn: Reserva ít nhất 24 tháng, Gran Añada ít nhất 36 tháng và bắt buộc ghi niên vụ.

So với luật vang chung của Tây Ban Nha, Rioja chặt hơn ở phần gỗ: luật quốc gia chỉ đòi Crianza 6 tháng gỗ và Gran Reserva 18 tháng gỗ, xem trang vang Tây Ban Nha.

Thang nguồn gốc địa lý

Hội đồng thông qua hướng dẫn mô tả đặc điểm ruộng nho ngày 7/6/2017, và bản đặc tả sửa đổi ngày 15/2/2018 đưa vào ba mức ghi nguồn gốc hẹp hơn tên gọi Rioja.

Vino de zona mang tên một trong ba tiểu vùng: Rioja Alta, Rioja Alavesa hoặc Rioja Oriental. Nho phải đến từ tiểu vùng đó, vang phải làm, ủ và đóng chai trong tiểu vùng. Ngoại lệ duy nhất là tối đa 15% nho từ làng giáp ranh, với điều kiện nhà vang đã có quyền dùng phần nho đó ít nhất 10 năm. Trên nhãn, tên tiểu vùng nằm dưới dòng "Denominación de Origen Calificada" và không được in nổi hơn chữ RIOJA.

Vino de municipio áp dụng cùng nguyên tắc cho một làng, nhãn ghi "Vino de" kèm tên làng, ví dụ "Vino de Haro". Thương hiệu dùng cho vang làng phải dành riêng cho vang của làng đó, nếu không thì nhãn vang làng phải khác nhãn các vang còn lại của nhà vang.

Viñedo singular là một ruộng nho nhỏ hơn một làng, có đặc điểm đất và khí hậu riêng được mô tả trong báo cáo kỹ thuật, với cây nho ít nhất 35 năm tuổi. Năng suất tối đa là 5.000 kg nho mỗi ha với giống đỏ và 6.922 kg với giống trắng, thấp hơn mức chung 6.500 kg và 9.000 kg của cả vùng. Mỗi ruộng phải được Bộ Nông nghiệp công nhận trước và được công bố bằng lệnh của Bộ trên Công báo Nhà nước (BOE); tên ruộng phải đăng ký nhãn hiệu, nho phải hái tay, và vang của từng lô phải qua kiểm tra nếm riêng, đạt mức Xuất sắc. Nhãn ghi chữ "Viñedo Singular" ngay dưới tên thương hiệu, kèm tem riêng do Hội đồng cấp.

Tem nhãn phụ của Hội đồng

Mỗi chai Rioja có tem hoặc nhãn phụ đánh số do Consejo Regulador cấp. Vang Crianza, Reserva và Gran Reserva có loại tem riêng cho từng bậc, vang tiểu vùng, vang làng và viñedo singular cũng có tem riêng. Khi một chai thuộc nhiều mức địa lý, tem của đơn vị nhỏ nhất được dán. Tem là cách nhanh nhất để kiểm bậc của chai, vì tên cuvée đôi khi dùng chữ dễ nhầm.

Lịch sử ngắn

Theo bản đặc tả, việc chứng nhận nguồn gốc vang Rioja bắt đầu từ năm 1925. Năm 1926 có nghị định lập Hội đồng quản lý, nhưng đến năm 1953 Hội đồng mới thực sự hoạt động. Ngày 3/4/1991, Rioja được nâng lên bậc Denominación de Origen Calificada, bậc trên Denominación de Origen thông thường; Rioja là vùng đầu tiên được bậc này. Tháng 7/2026, Hội đồng thông qua đề nghị sửa bản đặc tả để bỏ yêu cầu nhà vang ủ phải có tối thiểu 50 thùng gỗ.

Ở Việt Nam

Người Việt thường nhìn chữ Reserva trên nhãn để đoán độ đậm của vang Tây Ban Nha. Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn có khoảng 115 mã vang Rioja, trong đó 16 mã Crianza, 28 mã Reserva và 12 mã Gran Reserva. Các mã Gran Reserva gồm Viña Arana và hai dòng 890, 904 của La Rioja Alta, Castillo Ygay của Marqués de Murrieta, Imperial, Marqués de Riscal, Marqués de Cáceres, Luis Cañas, Ramón Bilbao. Chỉ có 1 mã viñedo singular là La Isla của Vivanco.

Câu hỏi thường gặp

Crianza, Reserva, Gran Reserva khác nhau thế nào?

Khác ở thời gian ủ tối thiểu. Vang đỏ Crianza ủ ít nhất 2 năm, Reserva 3 năm, Gran Reserva 5 năm, mỗi bậc có số tháng tối thiểu trong gỗ và trong chai.

Gran Reserva có phải là vang từ ruộng tốt nhất?

Không. Bậc ủ không nói về ruộng nho. Muốn biết nguồn gốc hẹp, xem chữ Viñedo Singular, tên tiểu vùng hoặc "Vino de" kèm tên làng.

Vang Rioja không ghi Crianza có kém hơn?

Không nhất thiết. Bậc ủ chỉ nói thời gian ủ tối thiểu theo quy định. Nhiều vang genérico vẫn có qua gỗ, chỉ là chưa ủ đủ thời gian theo quy định hoặc nhà làm vang chọn không dùng ba chữ đó.

Chữ Reserva trên vang Chile có giống Rioja?

Không. Thang ủ nêu ở đây chỉ áp dụng cho vang DOCa Rioja; mỗi nước, mỗi tên gọi có quy định riêng cho chữ Reserva.

Ở Rioja, chữ trên nhãn trả lời hai câu hỏi khác nhau: vang được ủ bao lâu, và nho đến từ phạm vi đất rộng hay hẹp. Đọc cả hai cùng tem của Hội đồng là biết khá chính xác chai vang được làm theo quy định nào.