Chenin Blanc

Chenin Blanc là giống nho trắng gốc thung lũng Loire (Pháp), có độ chua rất cao, làm được đủ mọi kiểu vang: khô, hơi ngọt, ngọt nấm quý, vang sủi. Ở Pháp giống này còn gọi là Pineau de la Loire, ở Nam Phi gọi là Steen. Vang Chenin thường có mùi táo, lê, mộc qua, chanh, sáp ong, mật ong, và để được rất lâu nhờ độ chua. Năm 2016 thế giới có khoảng 32.200 ha Chenin Blanc, hơn một nửa ở Nam Phi, nơi đây là giống nho trồng nhiều nhất cả nước.

Nguồn gốc và phả hệ ADN

Hồ sơ Pl@ntGrape trong danh mục nho trồng ở Pháp (INRAE, IFV, Montpellier SupAgro) ghi Chenin gốc thung lũng Loire, nhiều khả năng từ vùng Anjou. Danh mục VIVC (mã 2527) ghi nước gốc là Pháp, 76 tên đồng nghĩa, và một bên bố mẹ là Savagnin (Traminer), bên kia chưa xác định. Trong danh sách tên có Pineau de la Loire, Gros Pineau, Steen, và Agudelo, tên chính thức ở Tây Ban Nha.

Các nghiên cứu chưa thống nhất về bên bố mẹ còn lại. Năm 2010, nhóm Cipriani, Testolin và cộng sự (Đại học Udine) phân tích 1.005 mẫu nho bằng 34 chỉ thị vi vệ tinh, công bố trên tạp chí Theoretical and Applied Genetics, và đề xuất Chenin là con của Sauvignon với Traminer hồng. Sách Wine Grapes (Robinson, Harding, Vouillamoz, 2012) thì xếp Chenin và Sauvignon Blanc là anh chị em, cùng có Savagnin làm bố hoặc mẹ. Dù theo cách nào, Chenin cũng có họ hàng gần với Sauvignon Blanc.

Diện tích và vùng trồng chính

Báo cáo năm 2017 của OIV ghi Chenin Blanc đứng đầu nước Nam Phi với 19.000 ha năm 2015, bằng 14,6% vườn nho cả nước. Số liệu năm 2016 của Đại học Adelaide ghi tổng thế giới 32.221 ha, xếp thứ 29: Nam Phi 17.707 ha (55%), Pháp 9.432 ha (29%), Argentina 2.157 ha, Mỹ 1.969 ha, Úc khoảng 400 ha. Cũng nguồn này cho thấy Chenin mất khoảng 30% diện tích kể từ năm 2000, chủ yếu ở Nam Phi và Mỹ. Báo cáo diện tích năm 2024 của bang California ghi 4.154 mẫu Anh. Ở Pháp, Pl@ntGrape ghi diện tích giảm từ 16.594 ha năm 1958 xuống khoảng 9.000–10.000 ha từ cuối thập niên 1970 và giữ quanh mức đó, 10.085 ha năm 2018.

Ở Loire, Chenin là giống chủ lực của Vouvray, Montlouis-sur-Loire và Jasnières ở Touraine; của Savennières, Coulée de Serrant và các vang ngọt Coteaux du Layon, Quarts de Chaume, Bonnezeaux, Coteaux de l'Aubance ở Anjou-Saumur. Vouvray và Montlouis-sur-Loire còn làm vang sủi từ Chenin. Bức tranh chung về vang Loire có ở trang Thung lũng Loire.

Ở Nam Phi, gần như toàn bộ vang đến từ Western Cape, và Swartland là một district được biết tới nhiều nhờ Chenin Blanc và Syrah.

Đặc điểm cây và quả

Theo Pl@ntGrape, Chenin nảy chồi sớm, trước Chasselas một ngày, nhưng chín khá muộn, khoảng 3–3,5 tuần sau Chasselas. Cây khoẻ và mắn, năng suất phụ thuộc nhiều vào độ màu mỡ của đất; giống chịu nóng kém. Sau sương giá mùa xuân, mắt phụ mọc lại cho rất ít quả, nên một đợt sương có thể làm mất phần lớn vụ. Chenin đặc biệt dễ bị thối xám, nấm phấn trắng và bệnh gỗ, nhưng chịu nấm mốc sương, thối đen và thán thư tốt hơn. Chùm cỡ vừa đến lớn, quả nhỏ đến vừa.

Tính dễ nhiễm nấm Botrytis có mặt tốt: khi nấm phát triển ở dạng nấm quý, nho teo lại và cô đặc đường, nguyên liệu của vang ngọt nấm quý vùng Anjou. Pl@ntGrape tóm tắt tiềm năng của giống: độ chua cao, vang thanh lịch, thường khá sống động, mùi mật ong; tuỳ đất đá vôi hay đá phiến, giống làm được vang sủi, vang trắng hoặc vang ngọt.

Phong cách vang

Nhãn Chenin Loire thường ghi mức ngọt: sec (khô), demi-sec (hơi ngọt), moelleux (ngọt), doux (rất ngọt), cùng vang sủi pétillant hay mousseux. Savennières chủ yếu làm vang khô. Vouvray có đủ các mức ngọt. Vang ngọt Layon, Quarts de Chaume, Bonnezeaux để được hàng chục năm.

Chenin Nam Phi thường ghi rõ tên giống trên nhãn và phần lớn là vang trắng khô; trong dữ liệu Việt Nam có các chai của Ken Forrester và Radford Dale.

Ghép món

Chenin khô hợp cá hấp, cá sốt bơ chanh, gà luộc, thịt heo quay, phô mai dê. Demi-sec hợp món có chút ngọt cay như gà xào sả ớt, tôm rang me, món Thái. Vang ngọt Layon, Bonnezeaux đi với gan ngỗng, phô mai xanh, bánh tart táo. Rót Chenin khô ở 10–12 °C, vang ngọt 8–10 °C.

Ở Việt Nam

Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn, chỉ 49 chai có Chenin Blanc, ít hơn nhiều so với Sauvignon Blanc hay Chardonnay. Pháp có 28 chai, Nam Phi 18, Argentina 2, Mỹ 1. 46 chai được ghi là chỉ có Chenin. Trong số chai Pháp, 14 chai ghi vùng Loire; đếm theo tên chai có Vouvray 10, Saumur 3, Savennières 2, Coteaux du Layon 1, Bonnezeaux 1. Domaine Huet ở Vouvray có 7 mã, Nicolas Joly ở Savennières có 3 mã. Có 4 chai được xếp vào nhóm vang ngọt.

Khi đọc nhãn vang Loire, tên giống thường không có; tên Vouvray, Savennières, Layon nghĩa là Chenin. Chữ sec, demi-sec hay moelleux mới cho biết chai khô hay ngọt. Với vang Nam Phi, nhãn ghi "Chenin Blanc"; trong dữ liệu không chai nào ghi "Steen".

Câu hỏi thường gặp

Chenin Blanc có ngọt không?

Tuỳ chai. Chenin có thể khô, hơi ngọt, ngọt hoặc sủi. Ở Loire, đọc chữ sec, demi-sec, moelleux, doux trên nhãn.

Steen là giống gì?

Steen là tên cũ của Chenin Blanc ở Nam Phi, được VIVC ghi là tên đồng nghĩa.

Chenin Blanc để được bao lâu?

Vang khô phổ thông nên uống trong 2–4 năm. Savennières, Vouvray loại tốt và vang ngọt Layon có thể giữ vài chục năm nhờ độ chua cao.

Chenin Blanc làm được vang khô, vang ngọt lẫn vang sủi, và là giống nho trồng nhiều nhất Nam Phi. Ở Việt Nam, Chenin vẫn là mảng nhỏ, chủ yếu gồm vang Vouvray, Savennières và vang Nam Phi.