Côte Rôtie

Côte-Rôtie (văn bản viết "Côte Rôtie") là tên gọi xuất xứ (AOC) cho vang đỏ ở cực bắc vùng Bắc Rhône, trên những sườn đồi rất dốc bờ phải sông, đối diện thành phố Vienne và cách Lyon khoảng 40 km về phía nam. Vùng chỉ gồm ba xã: Ampuis, Saint-Cyr-sur-le-Rhône và Tupin-et-Semons. Vang làm từ Syrah, được phép trộn tối đa 20% nho trắng Viognier, hai giống phải lên men chung. Theo hội đồng ngành vang Rhône, vụ 2025 vùng có 342 ha nho và làm ra 9.411 hl vang.

Văn bản đang áp dụng

Bản quy định (cahier des charges) hiện hành được phê duyệt bằng quyết định (arrêté) ngày 4/7/2024, đăng Công báo Pháp ngày 7/7/2024 và Công báo Bộ Nông nghiệp ngày 18/7/2024; bản sửa được thông báo lên Công báo Liên minh châu Âu ngày 21/10/2024. Các con số về luật dưới đây theo bản 2024.

Sườn dốc, Côte Brune và Côte Blonde

Vườn nằm ở mép đông của Khối núi Trung tâm, trên các sườn quay về hướng đông nam. Gió bắc, người địa phương gọi là "bise", thổi thường xuyên; hướng đông nam giúp vườn tương đối kín gió và nhiều nắng. Đất hình thành từ đá biến chất; ở nhiều chỗ là cát pha sét rất bở, nên từ xưa người ta phải xây tường đá khô ("cheys") và đắp bậc thang hẹp ("chaillées") để giữ đất. Bản quy định bắt buộc giữ gìn các tường, bậc thang này và cấm làm thay đổi lớn cấu trúc của chúng. Cây nho được buộc vào cọc ("échalas") cao tối thiểu 1,5 m, hoặc làm giàn dây.

Danh tiếng Côte-Rôtie gắn với hai thung lũng nhỏ ở Ampuis, ngăn nhau bởi suối Fontgent. Côte Blonde nằm trên đá gneiss, đất cát màu sáng; Côte Brune nằm trên đá phiến mica, đất nhiều sét và sắt hơn, màu sẫm. Theo bản quy định, những thửa trồng xen Syrah với Viognier gặp nhiều hơn ở Côte Blonde. Truyền thuyết kể một lãnh chúa Ampuis có hai con gái, một tóc nâu một tóc vàng, chia mỗi người một sườn đồi; văn bản cũng ghi cách giải thích "khoa học hơn" là do hai loại đá.

Khí hậu được gọi là "kiểu Lyon", bán lục địa, chỉ còn chút ảnh hưởng Địa Trung Hải ngược lên theo thung lũng. Bản quy định gọi Côte-Rôtie là cứ điểm cực bắc của Syrah trong vùng Rhône.

Lịch sử

Bản quy định xếp đây vào số những vườn nho có lẽ cổ nhất thung lũng Rhône. Ở khu khảo cổ Saint-Romain-en-Gal sát bên, người ta tìm thấy tranh khảm La Mã thế kỷ 3 có cảnh hái và giẫm nho; vang vùng Vienne khi đó được biết với tên "Allobrogica". Tên Côte-Rôtie (đồi bị nướng) được cho là từ hình ảnh sườn đồi cháy nắng mùa hè; tên này có trong sách vở ít nhất từ năm 1698.

Cuối thế kỷ 19, rệp phylloxera tàn phá vườn nho, rồi Thế chiến thứ nhất và công nghiệp hoá làm thiếu hụt nghiêm trọng nhân công cho những sườn đồi chỉ làm được bằng tay. Vườn suýt biến mất, đến những năm 1960 mới hồi phục. Tên gọi được công nhận bằng nghị định ngày 18/10/1940 cho hai xã Ampuis và Tupin-Semons; năm 1966 thêm xã Saint-Cyr-sur-le-Rhône. Phiên chợ vang Ampuis được tổ chức hằng năm từ 1928.

Giống nho

Syrah, ở địa phương còn gọi là "sérine", là giống chính, tối thiểu 80% diện tích vườn của mỗi cơ sở (tính trên toàn bộ các thửa, kể cả thửa trồng xen) và 80% trong vang. Bản quy định dẫn phân tích ADN của INRA Montpellier xác nhận Syrah có gốc ở Rhône, là con của Mondeuse Blanche và Dureza. Viognier là giống phụ, chỉ được trồng xen trong vườn Syrah, tối đa 20% số gốc; khi làm vang, nho hai giống được trộn và lên men chung theo đúng tỉ lệ đó, không phải pha hai thứ vang làm riêng. Sự có mặt của Viognier gắn với vùng Condrieu ngay phía nam, nơi giống trắng này là chủ lực.

Những quy định chính

Vườn trồng tối thiểu 6.000 gốc mỗi hecta, mỗi gốc tối đa 10 mắt, sản lượng trung bình không quá 8.000 kg nho mỗi hecta. Nho phải hái tay và chở nguyên chùm về nơi làm vang. Nho đạt tối thiểu 171 g đường mỗi lít nước ép, độ cồn tự nhiên tối thiểu 10,5%, và sau khi làm giàu (nếu có) vang không vượt 13%. Năng suất ấn định 40 hl/ha, trần tuyệt đối 46 hl/ha; nếu tổng sản lượng vượt 60 hl/ha, cả vụ mất quyền mang tên gọi. Cấm dùng vụn gỗ sồi để tạo hương, cấm máy ép liên tục.

Phong cách

Bản quy định mô tả vang có màu sẫm gần như đen, ngả sang màu lựu khi có tuổi; mùi quả đen, gia vị, đôi khi có mùi hoa violet khi có Viognier trong phối trộn. Để lâu, vang có mùi khói nhẹ như bánh mì nướng, cà phê, ca cao và mùi quả nấu chín. Tannin mượt; Viognier làm vang tròn hơn. Văn bản cũng ghi cách làm truyền thống là ngâm cả chùm nho đã giẫm nhẹ, giữ lớp xác nho chìm trong nước nho.

Cách đọc nhãn

Dòng "Côte Rôtie" hoặc "Côte-Rôtie" cùng chữ "Appellation Contrôlée" cho biết tên gọi. Nhãn được ghi thêm tên một lieu-dit, tức khu đất có tên trong địa bạ, nếu tên đó có trong tờ khai thu hoạch; được ghi thêm "Cru des Côtes du Rhône" hoặc "Vignobles de la Vallée du Rhône" với cỡ chữ không quá hai phần ba tên gọi. Theo Inter Rhône, Côte-Rôtie là một trong 18 cru của Côtes du Rhône.

Vang Côte-Rôtie ở Việt Nam

Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn, có 17 mã Côte-Rôtie. E. Guigal có năm mã, gồm Brune et Blonde, Château d'Ampuis và ba chai La Mouline, La Landonne, La Turque. Domaine Stéphane Ogier có bốn mã. Các tên còn lại là M. Chapoutier, Paul Jaboulet Aîné, Vidal-Fleury, Ferraton, Yves Cuilleron, Georges Vernay, Château de Saint Cosme và Maison Les Alexandrins.

Thưởng thức

Rót ở 16–18°C trong ly vang đỏ lớn; chai trẻ nên mở trước một hai giờ. Vang hợp thịt cừu, thịt vịt, gà lôi, các món nướng có tiêu và thảo mộc.

Câu hỏi thường gặp

Côte-Rôtie có vang trắng không?

Không. Tên gọi chỉ dành cho vang đỏ. Bản quy định ghi đầu thế kỷ 17 từng có vang trắng Côte-Rôtie nhưng bị bỏ vì vang trắng Condrieu và Château-Grillet bên cạnh nổi tiếng hơn.

Có Viognier trong vang đỏ thì vang có màu nhạt không?

Tỉ lệ Viognier tối đa 20%, và theo bản quy định, tập quán chỉ dùng một tỉ lệ nhỏ. Văn bản vẫn mô tả vang có màu sẫm gần như đen.

Côte-Rôtie khác Hermitage thế nào?

Cả hai làm vang đỏ từ Syrah ở Bắc Rhône. Côte-Rôtie ở bờ phải, phía bắc, chỉ làm vang đỏ và dùng nho trắng Viognier; Hermitage ở bờ trái, phía nam, làm cả vang đỏ và vang trắng, giống trắng đi kèm là Marsanne và Roussanne.

Côte-Rôtie là một vùng nhỏ trên sườn dốc, nơi luật giữ cả cảnh quan bậc thang lẫn cách hái tay. Trên nhãn, tên nhà sản xuất và tên lieu-dit (nếu có) là hai dòng nên đọc trước.