Cognac XO

Cognac XO (Extra Old) là cognac mà rượu trẻ nhất trong chai đã ủ gỗ sồi ít nhất 10 năm. Mức 10 năm áp dụng từ ngày 1/4/2018; trước đó XO chỉ cần 6 năm, bằng hạng Napoléon. Cùng bậc với XO trong quy định của tên gọi xuất xứ Cognac còn có Hors d'âge, Extra, Ancestral, Ancêtre, Or, Gold, Impérial và Extra Old, nên các chữ này trên nhãn đều mang nghĩa tối thiểu 10 năm.

Thang tuổi đầy đủ theo quy định hiện hành

Đơn vị đo tuổi là compte, do Văn phòng Liên ngành Cognac (BNIC) quản lý: compte 00 cho rượu vừa cất, compte 0 từ ngày 1/4 sau vụ hái, và thêm một bậc sau mỗi ngày 1/4 kế tiếp. Mục I của cahier des charges AOC Cognac, bản phê duyệt ngày 10/6/2026, gắn mỗi chữ trên nhãn với một compte như sau.

Nếu nhãn ghi nhiều chữ thuộc các compte khác nhau, rượu phải đạt compte cao nhất trong số đó. XXO và Extra Extra Old là "mention spécifique", đòi hỏi rượu từ 14 năm trở lên, chữ XXO phải ghi trên chứng từ vận chuyển gửi BNIC, và sổ sách của nhà làm phải chứng minh được tuổi, vì thang compte trong cahier dừng ở mức 10.

Lần đổi năm 2018

BNIC thông báo nâng XO từ compte 6 lên compte 10, hiệu lực từ ngày 1/4/2018, với lý do nhiều XO trên thị trường vốn đã dùng rượu trẻ nhất trên 10 năm. Có giai đoạn chuyển tiếp: cognac 6 đến 9 năm đã đóng chai trước ngày 31/3/2018 vẫn được bán dưới tên XO đến hết ngày 31/3/2019, với điều kiện nhà làm khai lượng hàng này với BNIC. Hạng Napoléon giữ nguyên ở 6 năm. Vì vậy một chai XO đóng trước 2018 có thể chỉ có rượu trẻ nhất 6 năm, dù vẫn hợp lệ.

Hors d'âge (nghĩa đen là "vượt tuổi") về luật bằng XO. Nhiều nhà dùng chữ này cho các bản pha rất già, nhưng mức sàn pháp lý vẫn là 10 năm.

Cách làm và hương vị

Theo lịch sử nhà Hennessy, hạng XO ra đời năm 1870 khi Maurice Hennessy cho pha một loại cognac ủ lâu dành cho gia đình và bạn bè. Sau ít nhất mười năm trong thùng, rượu thường sẫm màu hổ phách đến màu gụ, mất dần một phần nước và cồn qua gỗ mỗi năm (cahier gọi là "phần của thiên thần"). Cahier mô tả mùi của rượu già gồm trái cây ngâm đường, gia vị, gỗ, thuốc lá, trái cây khô, gọi chung là "rancio charentais". Vị mềm, tròn, hậu kéo dài. Theo cahier, rượu Grande Champagne chín chậm và cần ủ lâu trong gỗ mới đạt độ chín đầy đủ.

Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, XO là hạng cognac có nhiều mã nhất trên kệ. Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn, 22 trên 81 mã cognac mang chữ XO trong tên, nhiều hơn VS (4) và VSOP (15) cộng lại. Hennessy và Tesseron mỗi hãng 5 mã (4 chai Tesseron XO đánh số lô), Rémy Martin 3, Martell 2; Hine, Frapin, Delamain, Courvoisier, Bisquit, Hardy và Bache-Gabrielsen mỗi hãng 1. Cả 22 mã đều đóng ở 40%. Không có mã nào ghi Napoléon, XXO hay Hors d'âge; có 3 chai ghi "Extra" (Delamain, Courvoisier, Frapin), cùng bậc compte 10, và 1 chai ghi "Très Vieille Réserve", thuộc compte 6.

Chữ XO cũng gặp trên brandy không phải cognac và trên Armagnac, mỗi loại theo quy định riêng. Thứ tự nên xem trên nhãn là chữ "Cognac" trước, sau đó mới tới hạng tuổi và vùng trồng. Chai nhập khẩu chính ngạch có nhãn phụ tiếng Việt và tem rượu nhập khẩu.

Thưởng thức

XO hợp uống nguyên trong ly tulip miệng hẹp, ở nhiệt độ phòng mát, khoảng 30 ml mỗi lần rót. Để rượu nghỉ vài phút, xoay nhẹ, ngửi trước khi nhấp. Đá làm khép mùi của rượu già, nhưng một vài giọt nước có thể mở thêm hương. Món hợp: sô-cô-la đen nhiều cacao, mận khô, hạt óc chó rang, bánh tart trái cây.

Câu hỏi thường gặp

Cognac XO bao nhiêu năm tuổi?

Rượu trẻ nhất ít nhất 10 năm, áp dụng từ ngày 1/4/2018. Trước đó là 6 năm.

XO và Napoléon khác nhau ở đâu?

Napoléon cần 6 năm (compte 6), XO cần 10 năm. Trước năm 2018 hai hạng này cùng mức 6 năm.

XXO có phải là XO "hai lần già"?

Không. XXO là hạng riêng, tối thiểu 14 năm, và phải được kê khai trên chứng từ gửi BNIC khi đưa ra thị trường.

Hors d'âge có già hơn XO?

Về luật thì bằng nhau, đều từ 10 năm. Thực tế tuỳ từng nhà.

XO cho biết rượu đã có ít nhất mười năm trong gỗ, không hơn. Phong cách thật của chai nằm ở tên nhà làm, vùng trồng và năm đóng chai, nhất là với các chai XO đóng trước mốc 2018.