Armagnac XO

Armagnac XO là armagnac mà phần rượu trẻ nhất trong chai đã nằm trong thùng gỗ sồi từ 10 năm trở lên. Mức này áp dụng cho armagnac đóng chai từ ngày 1/4/2018, thay cho mức 6 năm trước đó. Cùng mức 10 năm còn có Hors d'âge và armagnac niên vụ (millésime). Ở Pháp, XO trên nhãn armagnac là một mention về tuổi, gắn với hệ thống tài khoản tuổi (comptes d'âge) mà Văn phòng Liên ngành Armagnac (BNIA) kiểm soát, không phải tên do hãng tự đặt.

Ba tầng quy định đứng sau chữ XO

Tầng thứ nhất là luật chung của Liên minh châu Âu. Điều 13 khoản 6 Quy định (EU) 2019/787 cho phép ghi tuổi hoặc thời gian ủ lên nhãn rượu mạnh với hai điều kiện: con số phải là tuổi của thành phần cồn trẻ nhất, và toàn bộ quá trình ủ phải chịu sự kiểm soát thuế của nước thành viên hoặc một cơ chế bảo đảm tương đương.

Tầng thứ hai là luật Pháp. Theo bản tổng hợp quy định về mention tuổi mà DREETS Nouvelle-Aquitaine, cơ quan nhà nước cấp vùng, công bố tháng 8/2024, Nghị định 2016-1757 ngày 16/12/2016 cho phép rượu mạnh có chỉ dẫn địa lý ghi các mention về tuổi, hiểu là thời gian tối thiểu ủ trong vật chứa bằng gỗ. Phụ lục của nghị định liệt kê từng chữ viết tắt và từng cụm từ, kèm số năm tối thiểu cho mỗi loại rượu mạnh.

Tầng thứ ba là bộ quy chuẩn của tên gọi xuất xứ. Cahier des charges AOC Armagnac hiện hành, phê duyệt theo arrêté ký ngày 27/3/2025 (Công báo Pháp 30/3/2025), đặt mức sàn chung ở Phần I, mục 4, điểm 8.a: rượu bán cho người tiêu dùng phải ủ trong gỗ sồi ít nhất một năm, tính từ ngày 1/4 sau khi đưa vào ủ. Về chữ ghi trên nhãn, mục 8 (quy tắc ghi nhãn bổ sung) dẫn sang các nghị định ban hành theo điều L.214-1 Bộ luật Tiêu dùng. Việc lưu kho, theo dõi niên vụ và kiểm soát tuổi do arrêté (văn bản cấp bộ) ngày 14/3/2007 quy định, văn bản mà cahier nêu ở mục 6.

Thang hạng tuổi của armagnac

Thang dưới đây theo thông báo của BNIA khi nâng mức XO năm 2018, như Drinks International đăng ngày 25/4/2018. Con số là tuổi tối thiểu của rượu trẻ nhất trong chai, không phải tuổi trung bình.

Trong thông báo năm 2018, BNIA chỉ nêu các hạng trên. Nhãn mang chữ khác, chẳng hạn Extra hay Vieille Réserve, thì mức tuổi tra theo phụ lục Nghị định 2016-1757. Với armagnac ghi số năm, ví dụ "20 ans", theo điều 13 khoản 6 nói trên, con số đó là tuổi của rượu trẻ nhất.

Lần nâng mức năm 2018

Theo tin Drinks International ngày 25/4/2018, BNIA, khi đó do Marc Darroze làm chủ tịch, nâng tuổi tối thiểu của XO từ 6 lên 10 năm cho armagnac đóng chai từ ngày 1/4/2018. Chai XO đã đóng trước ngày đó vẫn được bán cho đến khi hết hàng. Cách chuyển tiếp này khác cognac XO, vốn được nâng lên 10 năm cùng ngày nhưng chỉ cho bán hàng cũ đến 31/3/2019. Vì vậy một chai armagnac XO đóng trước tháng 4/2018 có thể chỉ chứa rượu trẻ nhất 6 năm mà vẫn đúng luật.

Millésime: một niên vụ, hai con số năm

Theo Nghị định 2016-1757 (trích trong bản tổng hợp của DREETS), năm niên vụ chỉ được ghi khi việc thu hoạch nguyên liệu và việc chưng cất diễn ra trong cùng một mùa; năm ghi trên nhãn là năm thu hoạch hoặc năm chưng cất. Luật châu Âu về rượu mạnh không có điều kiện riêng cho năm niên vụ, nên quy tắc chung chống gây nhầm lẫn của Quy định (EU) 1169/2011 được áp dụng, và nhà làm phải chứng minh được năm đó bằng sổ sách, kiểm kê, hoá đơn. DREETS nhắc tới một bản án của Toà phá án Pháp ngày 14/1/1980 liên quan đến armagnac trong nhóm các vụ xử về năm niên vụ không chứng minh được.

Với chai millésime, khoảng cách giữa năm niên vụ và năm đóng chai mới cho biết rượu đã ở trong thùng bao lâu. Quy định về năm niên vụ nói trên không đòi ghi năm đóng chai.

Vùng con và nhà làm

Tên vùng con Bas-Armagnac, Armagnac-Ténarèze hoặc Haut-Armagnac độc lập với hạng tuổi, nên một chai có thể ghi cả vùng con lẫn XO. Theo mục 8 của cahier, tên vùng con phải nằm cùng trường nhìn với chữ "Armagnac".

Nhà Darroze ở Roquefort, tỉnh Landes. Theo trang của hãng, Francis Darroze sớm chọn cách làm armagnac của từng điền trang, không phối trộn, theo từng lô nhỏ truy được nguồn. Domaine Tariquet, trong chú thích trên trang sản phẩm của hãng, ghi rằng armagnac phải ủ ít nhất 1 năm mới được gọi VS, 4 năm cho VSOP, 10 năm cho XO và Hors d'âge; XO của hãng có tuổi trung bình 15 năm.

Ở Việt Nam

Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn có 47 mã armagnac. Chỉ 4 mã ghi XO trên tên: Château de Laubade, Larressingle, Tariquet và Lafontan, cả 4 đều 40% vol. 32 trong 47 mã là chai niên vụ, gồm Château de Laubade 27, Joy 3 và Larressingle 2, với các năm từ 1945 tới 1986. Còn lại 5 mã VSOP, 1 mã Napoléon, 1 mã Extra, 1 mã Vieille Réserve và 3 mã ghi số năm (20, 38 và 50 năm). Không có mã nào ghi VS, *** hay Hors d'âge.

Chỉ một trong 32 chai niên vụ có năm đóng chai trên tên sản phẩm: Laubade 1954, đóng năm 2008. Với các chai còn lại, năm đóng chai phải xem trên nhãn. Ngoài nhãn gốc, chai nhập chính ngạch phải có tem nhập khẩu và nhãn phụ bằng tiếng Việt.

Thưởng thức

Luật không quy định cách uống. Bốn chai XO kể trên ở 40% vol, còn ba chai niên vụ của Joy có độ cồn từ 42,7 đến 44,7% vol.

Câu hỏi thường gặp

Armagnac XO tối thiểu bao nhiêu năm tuổi?

Từ 10 năm, tính cho phần rượu trẻ nhất, với chai đóng từ ngày 1/4/2018.

Chai XO đóng năm 2015 có phải hàng sai luật?

Không. Chai đóng trước 1/4/2018 theo mức cũ là 6 năm và được phép bán đến khi hết hàng.

XO và Hors d'âge của armagnac khác nhau thế nào?

Theo thang BNIA năm 2018, cả hai cùng mức tối thiểu 10 năm. Khác biệt, nếu có, là do cách dùng chữ của từng nhà.

Armagnac ghi 20 năm có già hơn XO?

Về mức sàn thì có: con số 20 năm là tuổi của rượu trẻ nhất, cao hơn mức 10 năm của XO. Còn tuổi thật của từng bản pha thì chỉ nhà làm biết.

Chữ XO trên một chai armagnac chỉ bảo đảm mức sàn 10 năm cho phần rượu trẻ nhất, và chỉ với các chai đóng từ ngày 1/4/2018. Muốn biết thêm về tuổi thật, phải xem năm đóng chai, số năm ghi trên nhãn nếu có, và cách làm của từng nhà.