Phân hạng làng Champagne

Phân hạng Champagne xếp hạng theo làng trồng nho, không theo nhà sản xuất hay theo ruộng. Theo bản quy định (cahier des charges) AOC Champagne được phê duyệt ngày 31/7/2025, 17 làng được ghi "Grand Cru" và 42 làng khác được ghi "Premier Cru" trên nhãn. Toàn vùng có 319 làng trồng nho, mà người Champagne gọi là cru, nên 59 làng có mention chỉ là một phần nhỏ. Hệ thống này bắt nguồn từ thang chấm điểm cũ gọi là échelle des crus.

Échelle des crus: từ thang giá nho đến hai mention

Theo số liệu của Comité Champagne, khoảng 16.300 người trồng nho canh tác 90% diện tích vườn, còn 390 nhà Champagne xuất bán hơn hai phần ba sản lượng, nên phần lớn nho đi từ người trồng sang các nhà Champagne. Theo tư liệu của nhà Taittinger, từ năm 1911 giới thương mại lập một thang phần trăm cho từng làng để làm căn cứ tính giá nho, và năm 1919 thang này được giới thương mại và nghiệp đoàn người trồng nho chính thức thống nhất áp dụng. Làng được 100% bán nho theo giá đủ, làng được 90% nhận 90% giá đó, và cứ thế. Đến năm 2003, 17 làng được chấm 100%, 44 làng ở mức 90–99% và 258 làng ở mức 80–89%. Cũng theo Taittinger, năm 2004 cơ chế này bị bỏ vì không phù hợp với luật cạnh tranh của EU; giá nho từ đó do hai bên tự thỏa thuận. Bản quy định AOC được phê duyệt bằng nghị định ngày 22/11/2010 chỉ còn liệt kê tên làng, không dùng phần trăm, nên có tư liệu lấy năm 2010 làm mốc thang này chấm dứt hẳn.

Điều còn lại từ thang cũ là hai mention trên nhãn. Quy định AOC hiện hành không nói đến phần trăm nữa, mà liệt kê thẳng tên các làng được dùng mỗi mention.

17 làng Grand Cru

Grand Cru gồm 17 làng, tất cả thuộc tỉnh Marne: Ambonnay, Avize, Aÿ, Beaumont-sur-Vesle, Bouzy, Chouilly, Cramant, Louvois, Mailly-Champagne, Le Mesnil-sur-Oger, Oger, Oiry, Puisieulx, Sillery, Tours-sur-Marne, Verzenay và Verzy. Phần lớn nằm ở hai khu vực: Montagne de Reims, nơi trồng nhiều Pinot Noir, với Ambonnay, Bouzy, Verzenay, Verzy, Mailly-Champagne; và Côte des Blancs, gần như toàn Chardonnay, với Avize, Cramant, Le Mesnil-sur-Oger, Oger, Chouilly, Oiry. Aÿ và Tours-sur-Marne nằm bên sông Marne.

42 làng Premier Cru

Premier Cru gồm 42 làng, trong đó có Avenay-Val-d'Or, Bergères-lès-Vertus, Chigny-lès-Roses, Cuis, Cumières, Dizy, Hautvillers, Ludes, Mareuil-sur-Ay, Rilly-la-Montagne, Trépail, Vertus, Villers-Marmery.

Quy định cho phép 17 làng Grand Cru dùng cả hai mention "grand cru" và "premier cru". Vì vậy một chai pha nho từ làng Grand Cru với nho từ làng Premier Cru vẫn được ghi Premier Cru, còn chai ghi Grand Cru thì toàn bộ nho phải đến từ 17 làng Grand Cru.

Tên làng trên nhãn

Theo quy định AOC, nhãn Champagne chỉ được ghi tên một đơn vị địa lý nhỏ hơn vùng nếu là một làng hoặc một lieu-dit có trong địa bạ, và toàn bộ nho làm vang nền phải đến từ làng hay lieu-dit đó. Với làng Grand Cru và Premier Cru, tên làng đi kèm mention, ví dụ "Champagne Grand Cru Aÿ". Với các làng khác, tên làng phải đi kèm chữ "Vigne de" hoặc "Vignoble de". Tên làng và lieu-dit không được in to hơn chữ Champagne.

Champagne pha nho từ nhiều làng, trong đó có làng không xếp hạng, thì không được ghi Grand Cru hay Premier Cru, kể cả khi có dùng một phần nho Grand Cru. Vì vậy chữ Grand Cru thường thấy ở các cuvée lấy nho từ một hoặc vài làng nhất định.

Grand Cru có nghĩa là gì với người uống

Mention cho biết nguồn nho, không đảm bảo phong cách hay độ ngon. Một chai Grand Cru Blanc de Blancs từ Le Mesnil-sur-Oger và một chai Grand Cru từ Bouzy làm chủ yếu từ Pinot Noir sẽ rất khác nhau. Độ ngọt (brut, extra brut…), thời gian ủ trên cặn men và niên vụ ảnh hưởng tới vị không kém nguồn làng. Muốn hiểu thêm về cách làm và các kiểu Champagne, xem trang vùng Champagne.

Ở Việt Nam

Người Việt quen gọi Champagne là "sâm panh". Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn có khoảng 300 mã Champagne, trong đó 27 mã ghi Grand Cru và 18 mã ghi Premier Cru trên tên. Nhiều mã Grand Cru nhất là Henri Giraud (5 mã, đều Aÿ Grand Cru), J.M. Labruyère (4) và Pierre Gimonnet (4, gồm Oger, Cramant, Chouilly); ngoài ra có Pierre Peters, Bonnaire, Duval-Leroy, Bruno Paillard, Philipponnat. Mã Premier Cru nhiều nhất là của Cattier (7) và Pierre Gimonnet (4, phần lớn từ làng Cuis).

Câu hỏi thường gặp

Champagne có bao nhiêu làng Grand Cru?

17 làng, theo quy định AOC Champagne hiện hành. Ngoài ra có 42 làng Premier Cru.

Champagne Grand Cru có phải do một ruộng làm ra không?

Không. Grand Cru ở Champagne là xếp hạng cả làng. Chai Grand Cru có thể pha nho từ nhiều làng Grand Cru khác nhau.

Vì sao các chai Champagne nổi tiếng thường không ghi Grand Cru?

Vì nhiều cuvée quen thuộc được pha từ nho của nhiều làng, trong đó có làng không xếp hạng. Khi đó quy định không cho ghi mention, dù chai có thể chứa một phần nho Grand Cru.

Échelle des crus còn dùng không?

Không còn dùng để định giá nho. Chỉ còn hai mention Grand Cru và Premier Cru với danh sách làng cố định trong quy định AOC.

Ở Champagne, chữ Grand Cru nói về làng, không nói về nhà sản xuất. Đọc thêm tên làng, giống nho và độ ngọt trên nhãn mới đoán được phong cách của chai.