Champagne, Crémant và các vang sủi khác

Champagne là tên gọi xuất xứ của vang sủi làm ở vùng Champagne, Pháp, theo luật riêng của vùng. Crémant là một chữ mà luật châu Âu dành cho vang sủi trắng hoặc hồng có tên gọi xuất xứ, lên men lần hai trong chai và nằm trên cặn men ít nhất 9 tháng. Ở Pháp có nhiều tên gọi Crémant như Crémant d'Alsace, Crémant de Bourgogne, Crémant de Loire. Vang sủi Crémant làm theo cùng nguyên tắc với Champagne nhưng không được gọi là Champagne. Ở Việt Nam, nhiều người quen gọi mọi vang sủi là "sâm-panh", và đó là gốc của sự nhầm lẫn.

Champagne, Crémant và vang sủi khác khác nhau thế nào

Vì sao dễ nhầm

Lý do đầu tiên là thói quen gọi tên. Bộ Công Thương mô tả "Champagne" là tên lâu nay được dùng như tên gọi chung của rượu sâm-panh, tức vang sủi bọt, ở Việt Nam. Trong khi đó, ở châu Âu, Champagne là tên gọi xuất xứ được bảo hộ từ lâu; sổ eAmbrosia của Uỷ ban châu Âu ghi ngày bảo hộ trong EU là 18/9/1973.

Lý do thứ hai là cách làm giống nhau. Crémant và Champagne đều lên men lần hai trong chai, giữ trên cặn men rồi lọc cặn, theo phương pháp truyền thống. Theo khoản 5 Điều 53 Quy định uỷ quyền (EU) 2019/33, chữ "crémant" chỉ dành cho vang sủi chất lượng màu trắng hoặc hồng có tên gọi xuất xứ được bảo hộ (hoặc chỉ dẫn địa lý của nước thứ ba), hái tay, ép nguyên chùm hoặc đã tách cuống, mỗi 150 kg nho lấy không quá 100 lít nước ép, SO₂ không quá 150 mg/l, đường dưới 50 g/l, và phải đạt các điều kiện của phương pháp truyền thống ở khoản 4: lên men lần hai trong chai, ít nhất 9 tháng trên cặn men.

Lý do thứ ba là thời gian. Bản đặc tả AOC Champagne hiện hành (arrêté 31/7/2025) đòi vang nằm trên cặn ít nhất 12 tháng trước khi lọc cặn, và chỉ được bán ra cho người tiêu dùng sau ít nhất 15 tháng kể từ khi đóng chai lên men, 36 tháng nếu ghi niên vụ. Crémant de Bourgogne theo bản đặc tả của mình cần ít nhất 9 tháng trên cặn và bán ra sau ít nhất 12 tháng. Nhìn qua nhãn thì hai chai trông giống nhau, nhưng luật làm khác nhau.

Cách nhận ra trên chai

Đọc tên gọi. Chai Champagne ghi chữ Champagne làm tên gọi, thường kèm tên nhà làm và mức đường như Brut. Chai Crémant ghi đầy đủ tên gọi, ví dụ "Crémant d'Alsace" hay "Crémant de Loire". Trong sổ eAmbrosia, Pháp có bảy tên gọi mở đầu bằng chữ Crémant: d'Alsace, de Bordeaux, de Bourgogne, de Die, du Jura, de Limoux và de Loire. Ngoài bảy tên này, bản đặc tả AOC Savoie (2015) cho vang sủi đạt điều kiện riêng mang chữ "Crémant" đặt trước tên Savoie, tức Crémant de Savoie.

Với các vang sủi khác, tên gọi trên nhãn cho biết vùng và luật làm: Prosecco của Ý, Cava của Tây Ban Nha, hoặc vang sủi không có tên gọi. Chữ "sâm-panh" trên nhãn phụ tiếng Việt cho một chai không có chữ Champagne trên nhãn chính là cách gọi theo thói quen, không phải tên gọi xuất xứ.

Về luật Việt Nam, Champagne nằm trong danh sách chỉ dẫn địa lý của EU được bảo hộ theo Hiệp định EVFTA, có hiệu lực từ 1/8/2020. Bộ Công Thương cho biết tên "Champagne" dùng cho vang sủi được tiếp tục dùng trong 10 năm kể từ ngày hiệp định có hiệu lực; sau đó phải dùng tên khác cho vang sủi không có xuất xứ Champagne khi đưa ra thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Crémant có phải là Champagne giá thấp?

Không. Crémant là các tên gọi khác của vùng khác, làm theo phương pháp truyền thống với luật riêng. Giá và chất lượng tuỳ nhà làm, không tuỳ chữ Crémant.

Vang sủi Việt Nam hay Úc có được gọi là Champagne?

Ở EU thì không, vì Champagne là tên gọi xuất xứ được bảo hộ. Ở Việt Nam, theo EVFTA, việc dùng tên này cho vang sủi không có xuất xứ Champagne chỉ còn được chấp nhận trong thời gian chuyển tiếp 10 năm.

Crémant có màu đỏ không?

Theo khoản 5 Điều 53 Quy định (EU) 2019/33, chữ crémant chỉ dành cho vang sủi màu trắng hoặc hồng.

Champagne là tên một vùng, Crémant là tên một nhóm tên gọi có luật làm chặt, còn "sâm-panh" là cách gọi quen. Đọc dòng tên gọi trên nhãn chính là biết chai thuộc nhóm nào.