Tên rượu dễ nhầm
Tên rượu dễ nhầm là những tên khác nhau nhưng trông gần giống nhau trên nhãn: hai château cùng gốc một điền trang, một vang hạng nhất và một nhãn thương mại cùng họ, một grand cru và một tên làng mượn tên grand cru, hay một sản phẩm đã đổi tên. Mỗi cặp dưới đây có một trang riêng, với bảng so sánh và cách nhận ra trên chai. Không cặp nào là chuyện hàng thật hàng giả; đó là những sản phẩm hợp pháp, chỉ khác nhau mà người mua dễ bỏ qua.
Vì sao tên rượu hay nhầm
Lý do thứ nhất là chia đất. Ở Bordeaux, nhiều điền trang lớn bị chia cho các người thừa kế hoặc bán từng phần trong thế kỷ 18 và 19. Mỗi phần giữ lại tên gốc và thêm tên chủ mới, nên ngày nay có ba château Léoville, hai château Pichon, hai château Rauzan. Các nhà này cùng xếp hạng, cùng tên gọi xuất xứ, có khi ở sát vách nhau, nhưng là những nhà riêng với chủ riêng.
Lý do thứ hai là tên đất được mượn. Ở Bourgogne, các làng ghép tên ruộng nho có tiếng của làng vào tên mình: Gevrey thành Gevrey-Chambertin năm 1847, Puligny và Chassagne ghép thêm Montrachet năm 1878. Từ đó, chữ Chambertin hay Montrachet xuất hiện trên cả vang làng lẫn vang grand cru. Ở Champagne, có nhà làm đặt tên nhãn theo đúng tên làng grand cru nơi mình trồng nho.
Lý do thứ ba là thương hiệu cùng họ. Các gia đình chủ château hạng nhất cũng làm vang thương mại từ nho của nhiều vùng. Tên gia đình hay tên công ty vì thế có mặt trên những chai rất khác nhau về nguồn nho, về hạng và về giá.
Lý do thứ tư là đổi tên. Vang thứ hai đổi tên, rượu mạnh đổi bao bì, luật đổi tỷ lệ giống nho. Chai đời cũ và chai đời mới của cùng một sản phẩm có thể trông như hai sản phẩm, còn hai sản phẩm khác nhau lại có thể mang cùng một con số trên nhãn.
Lý do cuối cùng nằm ở cách gọi tắt. Trong tin nhắn, bảng giá hay lời giới thiệu, tên dài thường bị cắt còn một chữ: "Pichon", "Léoville", "Mouton", "Montrachet". Chữ bị cắt đi lại chính là chữ phân biệt.
Cách đọc nhãn để không nhầm
Bước đầu là đọc trọn tên vang, nhất là chữ đứng sau hoặc trước phần giống nhau. Pichon Baron và Pichon Comtesse khác nhau ở chữ thứ hai; Puligny-Montrachet và Montrachet khác nhau ở chữ thứ nhất. Đừng dừng ở chữ quen.
Bước thứ hai là đọc dòng tên gọi xuất xứ. Với vang châu Âu, đó là dòng như "Appellation Pauillac Contrôlée", "Champagne", "Chianti Classico DOCG". Tên gọi cho biết vùng và luật làm vang. Một chai mang tên một château Pauillac nổi tiếng mà tên gọi ghi "Bordeaux" là một sản phẩm khác.
Bước thứ ba là tìm dòng hạng. Phân hạng Bordeaux 1855, phân hạng Graves, grand cru và premier cru ở Bourgogne, làng grand cru ở Champagne đều có cách ghi riêng. Chữ hạng giúp loại trừ nhầm lẫn giữa vang chính và vang thương mại, nhưng không giúp phân biệt hai château cùng hạng.
Bước thứ tư là xem tên nhà sản xuất và dòng đóng chai. Tên công ty in trên nhãn không phải lúc nào cũng là tên vang; một công ty có thể làm nhiều vang ở nhiều mức.
Bước cuối là đối chiếu với nhãn phụ tiếng Việt, loại nhãn bắt buộc với rượu nhập khẩu. Tên sản phẩm và tên nhà sản xuất trên nhãn phụ phải khớp với nhãn chính. Nhãn phụ rút gọn tên tới mức mất chữ phân biệt là chỗ nên hỏi lại. Khi hỏi lại, chỉ cần ba thông tin là đủ để biết nơi bán đang nói về chai nào: tên đầy đủ trên nhãn chính, tên gọi xuất xứ và niên vụ.
Các cặp tên dễ nhầm
Bordeaux, những château cùng gốc:
- Pichon Baron và Pichon Comtesse: hai nhà Pauillac tách từ một điền trang năm 1850.
- Léoville Las Cases, Léoville Barton, Léoville Poyferré: ba nhà Saint-Julien chia nhau điền trang Léoville giữa 1826 và 1840.
- Rauzan-Ségla và Rauzan-Gassies: hai nhà Margaux tách năm 1763.
- Haut-Brion, La Mission Haut-Brion, Haut-Bailly, Larrivet Haut-Brion: bốn nhà Pessac-Léognan với ba cấp khác nhau.
Bordeaux, vang chính, vang thứ hai và nhãn thương mại:
- Mouton Rothschild, Le Petit Mouton và Mouton Cadet.
- Lafite Rothschild, Carruades de Lafite, Saga R và Les Légendes R.
Bourgogne và Champagne, tên đất:
- Mazis, Mazoyères và Charmes-Chambertin: ba grand cru Gevrey-Chambertin, trong đó hai tên dùng chung một vùng đất.
- Montrachet, Puligny-Montrachet và Chassagne-Montrachet: một grand cru và hai tên làng.
- Làng Mailly-Champagne và nhãn MAILLY Grand Cru: tên làng và tên nhà làm.
Tên gọi xuất xứ và loại vang:
- Chianti và Chianti Classico: hai DOCG riêng từ năm 1996.
- Champagne, Crémant và các vang sủi khác: một tên vùng và một nhóm tên gọi.
Rượu mạnh đổi tên:
Câu hỏi thường gặp
Hai château cùng tên gốc có cùng chất lượng không?
Cùng hạng không có nghĩa là cùng phong cách hay cùng giá. Mỗi nhà có vườn, chủ và cách làm riêng.
Chai có tên gần giống một vang nổi tiếng có phải hàng nhái?
Không thể kết luận như vậy. Các tên trong cụm trang này đều là tên hợp pháp, có lịch sử riêng. Việc cần làm là đọc đủ tên để biết mình đang cầm chai nào.
Danh sách này sẽ được bổ sung khi có thêm cặp tên đủ nguồn để so sánh.