Muscat Blanc à Petits Grains

Muscat Blanc à Petits Grains (nghĩa là "Muscat trắng quả nhỏ") là giống nho trắng thơm của họ Muscat, ở Ý gọi là Moscato Bianco, ở Đức và Áo là Gelber Muskateller, ở Tây Ban Nha là Moscatel de Grano Menudo, ở Pháp còn có tên Muscat de Frontignan. Đây là giống làm Moscato d'Asti, Asti, nhiều vang ngọt tự nhiên Muscat của miền nam nước Pháp, một phần Muscat khô của Alsace, và (ở dạng vỏ đỏ) Rutherglen Muscat của Úc. Vang từ giống này có mùi đúng như ăn một quả nho tươi, kèm hoa cam, hoa hồng, đào. Chữ "Moscato" trên nhãn không phải lúc nào cũng là giống này, vì họ Muscat có nhiều giống khác nhau.

Nguồn gốc và họ Muscat

Danh mục VIVC (mã 8193) dùng tên chuẩn Muscat à Petits Grains Blancs, ghi nước gốc là Hy Lạp, và liệt kê tới 370 tên đồng nghĩa. Hồ sơ Pl@ntGrape của danh mục nho trồng ở Pháp (INRAE, IFV, Montpellier SupAgro) cũng viết giống này "có vẻ gốc Hy Lạp". Trong Liên minh châu Âu, cùng một giống được ghi chính thức là Moscato Bianco ở Ý, Gelber Muskateller ở Áo và Đức, Moscatel de Grano Menudo ở Tây Ban Nha, Moscatel Galego Branco ở Bồ Đào Nha, Moschato Aspro ở Hy Lạp và Síp, Sárga Muskotály ở Hungary, Muškat Žuti ở Croatia.

VIVC chưa ghi bố mẹ của giống này, nhưng ghi nó là bố mẹ của nhiều giống khác. Quan trọng nhất là Muscat of Alexandria, giống Muscat quả to: VIVC ghi, đã xác nhận bằng chỉ thị phân tử, rằng Muscat of Alexandria là con của Muscat à Petits Grains Blancs với giống Heptakilo. Năm 2010, nhóm Cipriani, Testolin và cộng sự (Đại học Udine) phân tích 1.005 mẫu nho bằng 34 chỉ thị vi vệ tinh, đăng trên tạp chí Theoretical and Applied Genetics, cũng tìm ra Moscato Bianco là bố mẹ của Muscat of Alexandria và của Moscato Violetto. Giống này còn có dạng vỏ hồng và vỏ đỏ, được thống kê riêng trong số liệu diện tích; dạng vỏ đỏ là nguyên liệu của Rutherglen Muscat.

Diện tích và vùng trồng chính

Số liệu năm 2016 của Đại học Adelaide ghi dạng vỏ trắng phủ 33.739 ha, xếp thứ 26 thế giới, chưa kể khoảng 8.300 ha dạng vỏ hồng và 1.400 ha dạng vỏ đỏ. Ý đứng đầu với 13.334 ha (40%), Pháp 7.333 ha (22%), tiếp theo là Romania, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Mỹ, Bồ Đào Nha mỗi nước khoảng 1.000–1.600 ha. Ở Pháp, Pl@ntGrape ghi diện tích tăng đều từ 2.297 ha năm 1958 lên 7.540 ha năm 2018. Báo cáo diện tích năm 2024 của bang California ghi 2.780 mẫu Anh dưới tên Muscat Blanc (còn gọi Muscat Canelli).

Ở Ý, giống này tập trung ở Piemonte với DOCG Asti và Canelli, ngoài ra có Moscadello di Montalcino ở Toscana và nhiều DOC khác mang tên Moscato. Ở Pháp, giống này góp mặt trong các vang ngọt tự nhiên mang tên Muscat như Muscat de Beaumes-de-Venise ở Nam Rhône, Muscat de Frontignan, Muscat de Lunel, Muscat de Mireval, Muscat de Saint-Jean-de-Minervois ở Languedoc, Muscat de Rivesaltes ở Roussillon và Muscat du Cap Corse; ở Alsace, Muscat là một trong bốn giống được làm grand cru. Hy Lạp có vang ngọt Samos và nhiều tên gọi Moschato khác; Úc có vang cường hoá Rutherglen Muscat ở Rutherglen.

Đặc điểm cây và quả

Theo Pl@ntGrape, giống nảy chồi cùng lúc với Chasselas và chín giữa vụ, khoảng hai tuần sau Chasselas. Cây khoẻ vừa, thân mọc thẳng hoặc hơi thẳng, cần tỉa ngắn, đặc biệt hợp đất đá vôi. Điểm yếu là dễ bị nấm phấn trắng, thối xám, rất dễ bị nhện đỏ, và quả ngọt thơm thu hút ong, ong bắp cày. Chùm nhỏ, quả cỡ vừa, tròn, có vị Muscat rõ ngay khi ăn. Nho tích đường cao mà vẫn giữ độ chua cân đối, nên làm được cả vang khô, vang ngọt lẫn vang sủi.

Phong cách vang

Có bốn kiểu chính. Moscato d'Asti là vang ngọt hơi sủi, độ cồn thực tế chỉ 4,5–6,5% theo hồ sơ đăng ký của DOCG Asti ở EU; Asti (Asti Spumante) sủi mạnh hơn, làm theo vang sủi thơm chất lượng lên men trong bồn kín. Kiểu thứ hai là vang ngọt tự nhiên của miền nam nước Pháp: nho chín kỹ, đang lên men thì được thêm rượu nho để dừng men, giữ đường và đưa độ cồn lên khoảng 15%. Kiểu thứ ba là vang khô Muscat của Alsace, Gelber Muskateller của Áo và Đức: thơm nho, hoa, nhưng không ngọt. Kiểu thứ tư là vang cường hoá ủ lâu như Rutherglen Muscat, màu nâu, mùi nho khô, cà phê.

Ghép món

Moscato d'Asti hợp trái cây tươi, bánh ngọt nhẹ, chè, bánh flan, hoặc uống riêng buổi chiều. Vang ngọt Muscat de Beaumes-de-Venise hợp tart trái cây, bánh hạnh nhân, phô mai xanh. Muscat khô Alsace hợp măng tây và gỏi có rau thơm. Rót vang sủi và vang ngọt ở 6–8 °C, Muscat khô 8–10 °C.

Ở Việt Nam

Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn, cột giống nho ghi tên họ Muscat cho 86 chai: 57 chai ghi Moscato, 4 chai ghi Moscato Bianco, 24 chai ghi Muscat và 1 chai ghi Muscat de Frontignan. Con số này nên đọc là cả họ Muscat chứ không riêng một giống: trong nhóm "Muscat" có chai Moscatel của Tây Ban Nha, chai Tokaji của Hungary phối nhiều giống, và nhóm "Moscato" có cả một chai Moscato Giallo, giống khác. Ngược lại, khoảng 30 chai mang chữ Moscato hay Muscat trên tên lại để trống cột giống nho, nên đếm theo tên chai có khoảng 100 chai.

Ý chiếm 44 chai, Úc 15, Pháp 12, Tây Ban Nha 5, Hungary 4. Moscato d'Asti có 18 chai theo tên. Trong 84 chai có ghi độ cồn, 37 chai từ 7% trở xuống, đúng kiểu Moscato ngọt nhẹ; 5 chai từ 15% trở lên là vang ngọt tự nhiên và vang cường hoá như Muscat de Beaumes-de-Venise, Muscat de Rivesaltes và Antique Muscat của Úc. Nhà Bosio có nhiều mã nhất.

Với chai Moscato của Úc, nên biết rằng ở Úc giống Muscat of Alexandria có tên Muscat Gordo Blanco và nằm trong mười giống trồng nhiều nhất nước này theo OIV, nên chai "Moscato" Úc không chắc làm từ Muscat Blanc à Petits Grains. Chai ghi "Moscato d'Asti" hoặc "Asti" DOCG thì chắc chắn là Moscato Bianco.

Câu hỏi thường gặp

Moscato và Muscat có phải là một?

Moscato là tên tiếng Ý, Muscat là tên tiếng Pháp và Anh của cả họ nho thơm. Trong họ có nhiều giống khác nhau, như Muscat Blanc à Petits Grains (Moscato Bianco), Muscat of Alexandria, Muscat Ottonel, Moscato Giallo.

Moscato có phải lúc nào cũng ngọt?

Không. Moscato d'Asti và vang VDN thì ngọt, nhưng Muscat Alsace và Gelber Muskateller của Áo thường là vang khô.

Vì sao Moscato d'Asti có độ cồn thấp?

Quá trình lên men được dừng sớm, khi mới một phần đường thành cồn. Phần đường còn lại tạo vị ngọt, còn CO2 giữ lại làm vang hơi sủi.

Vang Muscat Blanc à Petits Grains có mùi của chính quả nho tươi. Đọc kỹ tên gọi trên nhãn là cách duy nhất để biết chai "Moscato" trước mặt có đúng là giống này hay không.