Pessac-Léognan
Pessac-Léognan là tên gọi xuất xứ (AOC) ở bờ trái sông Garonne, ngay phía nam và tây nam thành phố Bordeaux, dành cho vang đỏ và vang trắng khô. Tên gọi được tách ra từ phần phía bắc vùng Graves năm 1987 và gồm mười xã. Vang đỏ làm chủ yếu từ Cabernet Sauvignon và Merlot, vang trắng từ Sauvignon Blanc và Sémillon. Cả 16 château trong bảng xếp hạng Graves đều nằm ở đây, trong đó có Château Haut-Brion, château vang đỏ duy nhất ngoài Médoc có tên trong bảng phân hạng 1855.
Văn bản đang áp dụng
Bản quy định (cahier des charges) hiện hành được phê duyệt bằng quyết định (arrêté) ngày 10/12/2024, đăng Công báo Pháp ngày 12/12/2024 và Công báo Bộ Nông nghiệp ngày 19/12/2024. Bản sửa này được thông báo lên Công báo Liên minh châu Âu ngày 16/5/2025. Các con số dưới đây theo bản 2024.
Vị trí và đất
Mười xã của tên gọi là Cadaujac, Canéjan, Gradignan, Léognan, Martillac, Mérignac, Pessac, Saint-Médard-d'Eyrans, Talence và Villenave-d'Ornon. Đất ở đây là dấu vết các dòng chảy cũ của sông Garonne, khi băng hà Pyrénées tan qua nhiều thời kỳ và đẩy về một lượng lớn sỏi cuội. Lớp sỏi có chỗ dày hơn ba mét. Xen giữa là đất sét pha đá vôi, cát và lớp vỏ sò hoá thạch, tất cả nằm trên nền đá vôi nứt nẻ, thấm nước tốt. Sỏi tạo thành những gò thấp, sườn thoải, nhiều suối nhỏ chảy về Garonne nên vườn thoát nước tự nhiên.
Khí hậu tiêu biểu của Gironde: ôn hoà, độ ẩm đều, được rừng thông Landes che phía nam và Đại Tây Dương điều hoà phía tây. Điểm lạ của vùng là nằm sát, có chỗ nằm hẳn trong đô thị Bordeaux. Theo bản quy định, từ đầu thế kỷ 20 đến những năm 1970, vùng này mất hơn 3.000 ha nho và vài trăm điền trang vì thành phố mở rộng, chỉ còn 550 ha, trong đó 100 ha sắp bị xoá.
Lịch sử
Thời Trung cổ, vùng quanh thành phố được gọi là "Las Grabas de Bourdeus", nghĩa là "Những bãi sỏi của Bordeaux". Từ năm 1531 đến 1551, Jean de Pontac gom từng thửa ở nơi gọi là Haut-Brion để dựng một điền trang làm vang. Bản quy định viết rằng điền trang này đã báo trước mô hình "château" lớn của Bordeaux và làm nảy sinh khái niệm "grand cru".
Khi vườn nho thu hẹp đến mức báo động, một nhóm người trồng trẻ đề nghị tách phần đất này khỏi Graves thành một tên gọi riêng, theo mô hình các tên gọi làng của Médoc. Nghị định ngày 9/9/1987 công nhận Pessac-Léognan. Năm 2010, vùng có 1.640 ha nho của 61 nhà sản xuất, làm ra trung bình 70.000 hl mỗi năm, hơn 80% là vang đỏ.
Giống nho
Vang đỏ được làm từ Cabernet Sauvignon, Merlot, Cabernet Franc, Carmenère, Côt (Malbec) và Petit Verdot. Bản quy định ghi Cabernet Sauvignon chiếm phần lớn vì hợp với đất sỏi; Merlot và Cabernet Franc thêm độ mềm. Vang trắng được làm từ Sauvignon Blanc, Sémillon, Sauvignon Gris và Muscadelle, chủ yếu là hai giống đầu.
Những quy định chính
Vườn trồng tối thiểu 6.500 gốc mỗi hecta, hàng cách hàng không quá 1,6 m, mỗi gốc tối đa 12 mắt. Năng suất ấn định 54 hl/ha, trần tuyệt đối 60 hl/ha. Nho đỏ phải đạt tối thiểu 189 g đường mỗi lít nước ép với Merlot và 180 g với các giống khác; nho trắng 187 g với hai giống Sauvignon và 178 g với các giống khác; độ cồn tự nhiên tối thiểu 11% cho cả hai màu. Vang đỏ đóng chai còn tối đa 2 g đường mỗi lít, vang trắng tối đa 4 g.
Vang đỏ phải nuôi ít nhất đến 15/9 năm sau vụ hái và chỉ bán cho người tiêu dùng từ 1/10; vang trắng nuôi đến 15/3 và bán từ 30/3. Mỗi cơ sở phải có chỗ nuôi vang trong thùng gỗ cho ít nhất một phần ba lượng vang đỏ trung bình. Vang phải được đóng vào chai thủy tinh, hoặc bình kín hút chân không không quá 5 lít, tại chính cơ sở trồng nho và làm vang. Cấm diệt cỏ hoá học trên toàn thửa và trên dải đất quay đầu cuối hàng (tournière); cỏ giữa các hàng phải xử lý bằng biện pháp cơ giới hoặc vật lý.
Bảng xếp hạng Graves
Theo bản quy định, toàn bộ 16 château của bảng xếp hạng Graves năm 1959 nằm trong vùng Pessac-Léognan, chiếm khoảng một phần ba số cơ sở. Bảng này không chia bậc, chỉ ghi château được xếp cho vang đỏ, vang trắng hay cả hai. Chi tiết có ở trang phân hạng Graves 1959. Một số tên quen thuộc: Haut-Brion, La Mission Haut-Brion, Haut-Bailly, Pape Clément, Smith Haut Lafitte, Domaine de Chevalier, Carbonnieux, Malartic-Lagravière.
Haut-Brion còn có mặt trong bảng 1855 ở hạng nhất, cùng Lafite, Latour, Margaux và (từ 1973) Mouton. Bản quy định ghi thêm rằng gần như mọi nhà sản xuất ở đây bán vang theo kiểu "en primeur": vang được bán cho nhà buôn qua môi giới vào mùa xuân sau vụ hái, rồi vẫn nằm lại nuôi ở château cho đến khi đóng chai.
Cách đọc nhãn
Dòng "Pessac-Léognan" hoặc "Appellation Pessac-Léognan Contrôlée" cho biết tên gọi. Nhãn được ghi thêm "Vin de Graves", "Grand Vin de Graves", "Vin de Bordeaux" hoặc "Grand Vin de Bordeaux", cỡ chữ không quá hai phần ba tên gọi. Château trong bảng 1959 có thể ghi "Cru Classé de Graves" thay cho dòng "Vin de Graves".
Chữ "Haut-Brion" xuất hiện trong tên nhiều château khác nhau: La Mission Haut-Brion, Les Carmes Haut-Brion, Larrivet Haut-Brion. Đó là những điền trang riêng, không phải nhãn phụ của Château Haut-Brion. Tương tự, Château Latour-Martillac ở Pessac-Léognan không liên quan đến Château Latour ở Pauillac.
Vang Pessac-Léognan ở Việt Nam
Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn, có khoảng 41 mã vang Pessac-Léognan, trong đó 17 mã vang trắng. Mười ba château của bảng Graves có mặt: Haut-Brion, La Mission Haut-Brion, Smith Haut Lafitte, Pape Clément, Haut-Bailly, Domaine de Chevalier, Carbonnieux, Malartic-Lagravière, Olivier, Bouscaut, Latour-Martillac, de Fieuzal và Couhins-Lurton. Ngoài ra có vang của Larrivet Haut-Brion, Les Carmes Haut-Brion, Château Tour Léognan, và một số nhãn phụ như Le Clarence de Haut-Brion, La Chapelle de La Mission Haut-Brion, Haut-Bailly II.
Thưởng thức
Vang đỏ rót ở 16–18°C, chai trẻ nên mở trước một giờ; hợp thịt bò nướng, cừu, vịt. Vang trắng rót ở 10–12°C, hợp cá nướng, tôm hùm, gà sốt kem. Theo bản quy định, vang trắng để lâu sẽ ngả dần sang màu vàng óng, đôi khi có mùi gợi nhớ hoa đoạn và hoa kim tước.
Câu hỏi thường gặp
Pessac-Léognan và Graves khác nhau thế nào?
Pessac-Léognan nằm trong vùng địa lý của Graves nhưng là tên gọi riêng, nhỏ hơn và có bản quy định riêng. Một chai ghi Graves có thể đến từ bất cứ đâu trong vùng Graves rộng hơn, phần lớn diện tích nằm ở phía nam Pessac-Léognan.
Vì sao vang đỏ Pessac-Léognan ra thị trường muộn hơn vang trắng?
Bản quy định bắt vang đỏ nuôi đến ít nhất 15/9 năm sau vụ hái và chỉ bán từ 1/10, trong khi vang trắng được bán từ 30/3. Văn bản giải thích vang đỏ cần thời gian nuôi dài để hoàn thiện trước khi đến tay người uống.
Vang trắng Pessac-Léognan có ngọt không?
Không. Đây là vang trắng khô, đường sót tối đa 4 g/l. Vang trắng ngọt của Bordeaux đến từ các tên gọi như Sauternes.
Ở Pessac-Léognan, bảng xếp hạng ghi riêng cho vang đỏ và vang trắng khô của từng château. Khi đọc nhãn, chữ "Cru Classé de Graves" và tên château là hai chỉ dấu đáng tin hơn chữ "Haut-Brion" trong tên.