Alentejo

Alentejo là tên gọi xuất xứ (DOP, trên nhãn ghi DOC Alentejo) cho vang làm ở tám tiểu vùng trên vùng đồng bằng miền nam Bồ Đào Nha: Borba, Évora, Granja/Amareleja, Moura, Portalegre, Redondo, Reguengos và Vidigueira. Tên gọi áp dụng cho vang đỏ, trắng, hồng, vang sủi và vang cường hoá. Vang đỏ phải đạt tối thiểu 12% vol, vang trắng 11,5% vol. Tính từ số liệu của CVRA, vang đỏ chiếm khoảng 72% lượng vang Alentejo bán ra năm 2024 (gộp cả DOC và Regional). Vang ngoài tám tiểu vùng, hoặc làm theo luật nới hơn, mang tên Regional Alentejano (IGP).

Văn bản đang áp dụng

Ở cấp quốc gia, DOC Alentejo được quy định bằng Thông tư 296/2010 (Portaria n.º 296/2010) ngày 1/6/2010; phụ lục II (danh sách giống nho) của thông tư này được thay bằng Thông tư 244/2014 cho khớp danh mục giống quốc gia. Ở cấp EU, trang này theo bản "văn bản duy nhất" sửa đổi năm 2017 (hồ sơ PDO-PT-A1542-AM01, ngày 3/3/2017); lần sửa này chỉ cập nhật thông tin người nộp và cơ quan kiểm soát, các chỉ tiêu kỹ thuật giữ như hồ sơ năm 2011. Năm 2026, Ủy ban Vang vùng Alentejo (CVRA) ra nghị quyết, được Viện Vang Bồ Đào Nha (IVV) chấp thuận và đăng thành Thông báo 21429/2026, mở rộng quy định vang talha, vốn chỉ có ở DOC Alentejo, sang cả IGP Alentejano. CVRA, lập năm 1989, là cơ quan chứng nhận của vùng.

Khí hậu và đất

Hồ sơ ở EU mô tả vùng đất bằng phẳng, ít núi chắn nên hơi ẩm từ biển ít ngưng tụ, khí hậu ôn đới mang tính Địa Trung Hải và lục địa, xuân hè nóng và khô. Lượng mưa trung bình năm 550–650 mm, cao hơn ở Borba (750–850 mm) và Portalegre (900–1.000 mm). Nhiệt độ trung bình năm 15,5–16°C, số giờ nắng khoảng 3.000 giờ mỗi năm.

Văn bản nêu đất riêng cho từng tiểu vùng. Borba chủ yếu là đất từ đá vôi kết tinh, có mảng đá phiến đỏ. Portalegre chủ yếu là đất gốc granite. Redondo và Reguengos có đất từ đá phun trào, trong đó có quartzodiorit. Vidigueira có đất nhiều thành phần, chủ yếu gốc phun trào hoặc biến chất. Évora, Granja/Amareleja và Moura có các loại đất Địa Trung Hải nâu và đỏ; Granja/Amareleja và Moura có cả đất gốc đá vôi. Vườn trên đất phù sa, đất bồi chân dốc, đất sét đen và đất sét nâu đỏ không vôi bị loại khỏi DOC. CVRA ghi dãy São Mamede ở phía bắc mang lại độ mát nhờ độ cao; Redondo được dãy Ossa che chắn, còn Vidigueira được dãy Portel che chắn.

Quy định sản xuất

Vườn nho phải trồng thuần, thân thấp, tỉa theo kiểu cordão, guyot hoặc taça (hình chén). Năng suất tối đa 8.500 kg/ha (65 hl) cho vang đỏ và 10.000 kg/ha (75 hl) cho vang trắng. Dịch nho phải có độ cồn tự nhiên tối thiểu 12% vol với vang đỏ, 11,5% với vang trắng; thành phẩm đạt tối thiểu 12% vol với vang đỏ và hồng, 11,5% với vang trắng, 11% với vang sủi, 17,5% với vang cường hoá. Vang sủi phải lên men lần hai trong chai. Vang cường hoá làm từ dịch nho mới lên men, thêm cồn nho trung tính hoặc rượu chưng cất từ vang.

Khi chứng nhận, vang phải đạt từ 60 điểm theo phiếu nếm quy định; vang muốn ghi thuật ngữ chất lượng phải đạt từ 66 điểm. Vang DOC Alentejo chỉ được đưa ra nước ngoài khi đã đóng chai và dán nhãn. Vang rời hoặc đóng gói sẵn mang tên tiểu vùng mà chuyển ra khỏi tiểu vùng thì mất quyền ghi tên tiểu vùng đó.

Vang talha

Talha là chum đất nung lớn, lòng tráng nhựa thông (pez louro). Theo trang chuyên đề của CVRA, nho nghiền xong cho vào chum, lên men 8–15 ngày; trong lúc đó lớp bã nổi được nhấn xuống ít nhất hai lần mỗi ngày, và chum được tưới nước bên ngoài để giữ nhiệt độ lên men khoảng 17–18°C. Vang nằm cùng bã tới ngày lễ Thánh Martinô (11/11), ngày mở chum truyền thống. Loại này mang tên "Vinho de Talha" kèm DOC Alentejo; từ năm 2026 quy định được mở rộng sang Regional Alentejano.

Giống nho

Danh sách giống trong văn bản EU dài, gồm cả giống bản địa lẫn giống quốc tế như Syrah, Cabernet Sauvignon, Merlot. Theo CVRA, Aragonez (tên ở Alentejo của Tempranillo) thường được phối với Trincadeira và Alicante Bouschet; giống sau là giống ruột đỏ (teinturier) lai từ Petit Bouschet và Grenache, cho vang đậm màu. Castelão từng chiếm phần lớn cơ cấu giống ở gần như cả tám tiểu vùng, nay đang bị thu hẹp. Giống trắng đặc trưng là Antão Vaz, thể hiện rõ ở Vidigueira và Évora, thường phối với Roupeiro (tên khác Síria) và Arinto để tăng độ chua.

Cách đọc nhãn

Nhãn ghi "Alentejo" kèm DOC hoặc "Denominação de Origem Controlada"; tên tiểu vùng như Reguengos, Vidigueira hay Borba có thể đứng cạnh. Nhãn hiệu là thông tin bắt buộc, và nhãn phải được duyệt trước khi bán. Hồ sơ EU liệt kê các thuật ngữ truyền thống như Reserva, Garrafeira, Escolha, Colheita Seleccionada. Chai ghi "Regional Alentejano" là cấp IGP: CVRA giải thích cấp này cho phép chọn giống tự do hơn và bao trùm cả ba quận Portalegre, Évora, Beja, kể cả vườn nằm ngoài tám tiểu vùng.

Quy mô

Theo thông cáo của CVRA tháng 2/2025, vùng có khoảng 23,3 nghìn ha nho. Năm 2024 vang Alentejo (gồm DOC và Regional) bán ra 92,2 triệu lít, tương đương hơn 123 triệu chai, tăng 8% so với năm trước; vang đỏ chiếm 66,8 triệu lít, vang trắng và hồng cộng lại 27%. Vang DOC Alentejo tăng 11%, tức thêm khoảng 2,1 triệu lít. Khoảng 30% sản lượng của vùng dành cho xuất khẩu.

Nhà sản xuất tiêu biểu

Esporão ở Reguengos de Monsaraz, lập năm 1973, làm các dòng Esporão Reserva và Monte Velho. Herdade do Mouchão ở Casa Branca xây hầm vang năm 1901; các thửa nho già nhất của nhà là Alicante Bouschet. Herdade do Rocim nằm giữa Vidigueira và Cuba, có 70 ha nho.

Alentejo ở Việt Nam

Trong khoảng 12.000 chai đang bán của một nhà nhập khẩu lớn có 64 mã từ Bồ Đào Nha, nhưng không mã nào ghi Alentejo hay tên một tiểu vùng Alentejo trong tên sản phẩm, tên hãng hoặc cột vùng. Phần lớn mã Bồ Đào Nha là Port (32 mã) và vang Douro. Vì vậy chưa có cơ sở để nói vang Alentejo phổ biến ở thị trường này.

Thưởng thức

CVRA khuyên rót theo nhiệt độ in trên nhãn sau; nếu không có, vang đỏ 16–18°C, vang trắng 9–12°C. Vang đỏ Alentejo đậm hợp thịt nướng, thịt hầm; vang trắng Antão Vaz hợp cá nướng.

Câu hỏi thường gặp

DOC Alentejo và Regional Alentejano khác nhau thế nào?

DOC Alentejo chỉ dành cho vang từ tám tiểu vùng, có quy định riêng về đất, năng suất và độ cồn. Theo CVRA, Regional Alentejano là cấp IGP có luật nới hơn, đặc biệt về chọn giống, và phủ cả ba quận Portalegre, Évora, Beja.

Vang talha là gì?

Vang lên men và để cùng bã trong chum đất nung, cách làm CVRA cho là có từ thời La Mã. Chum thường được mở từ ngày 11/11.

Alicante Bouschet có vai trò gì trong vang Alentejo?

CVRA mô tả Alicante Bouschet là giống ruột đỏ, ít khi đóng chai riêng mà hay được phối để thêm màu, độ đậm và cấu trúc cho nhiều lô vang của vùng.